Górny Śląsk.html

dolar amerykański(USD): 2,8673



Herb Górnego Śląska wg H. Strohla (XIX w.)

Mapa Śląska z roku 1746
(długość geograficzna na mapie podana względem południka Ferro)

Śląsk Czeski na mapie administracyjnej Czech

Autonomiczne Województwo Śląskie w latach 1922–1945

Przebieg historycznej wschodniej granicy Górnego Śląska na obszarze współczesnego województwa śląskiego

Górny Śląsk (śl. Gůrny Ślůnsk^[1], niem. Oberschlesien, czes. Horní Slezsko, łac. Silesia Superior) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.

W oficjalnym nazewnictwie nazwa użyta po raz pierwszy w XVI wieku^[2]. W XIX wieku Górny Śląsk był utożsamiany z rejencją opolską^[2], która jednak obejmowała też na zachodzie fragmenty Dolnego Śląska. Historycznie stolicę stanowiły miasta Opole i Racibórz, a siedzibami piastowskich i innych książąt górnośląskich były także Bytom, Cieszyn (zdaniem tych badaczy, którzy traktują Śląsk Cieszyński jako część Górnego Śląska; zdaniem innych są to dwie osobne krainy), Gliwice, Głubczyce, Karniów, Koźle, Lubliniec, Niemodlin, Opawa, Toszek . Na Górnym Śląsku istniały także państwa stanowe m.in. w Wodzisławiu, Pszczynie, Boguminie, Bielsku (od 1752 r. księstwo) czy Bytomiu.

Oświęcim, Zator i Siewierz błędnie kojarzone są z siedzibami władców górnośląskich. Nazwa Górny Śląsk pojawiła się kilkadziesiąt lat po powrocie tych księstw do Małopolski^{potrzebne źródło}.

Związane historycznie z Dolnym Śląskiem są kojarzone dziś często z Górnym Śląskiem miasta takie jak: Nysa, Otmuchów, Paczków, Grodków, Głuchołazy, Kluczbork, które przyłączono do ziem górnośląskich dopiero po 1818 roku.

edytuj Nazwa

Wschodnią część obecnego Śląska zajmowało w średniowieczu Księstwo opolskie, która to nazwa wywodzi się od tytulatury Piastów, książąt opolskich – Dux Opoliae – potomków Mieszka I Plątonogiego. Tytuł ten odróżniał ich od potomków Bolesława Wysokiego, którzy używali przede wszystkim tytułu książąt śląskich – Dux Silesie. W czasach ostatniego Piasta opolskiego Jana II Dobrego (zm. 1532) po raz pierwszy pojawiło się pojęcie Horne Slezsko. Nazwa ta miała oznaczać tereny Śląska położone w górnym biegu rzeki Odry. Na zasadzie przeciwności zaczęto używać pojęcia Dolny Śląsk, na pozostałe tereny śląskie, choć położone były w środkowym, a nie dolnym biegu Odry (ta część rzeki przepływa już przez Pomorze Zachodnie). Odra jest naturalnym "kręgosłupem" Śląska i stąd odniesienie do rzeki. Obecnie nazwa Górny Śląsk nie funkcjonuje w żadnym szczeblu administracji państwowej. Ziemie Górnego Śląska zajmują część woj. opolskiego i woj. śląskiego. Powoduje to znaczne zamieszanie w nazewnictwie. Określeniem górnośląski bardzo często traktuje się jednostki i organizację należące do Śląska i Małopolski oraz leżące na terenie woj. śląskiego i woj. małopolskiego. Przykładowo:

• Górnośląski Okręg Przemysłowy (woj. śląskie i małopolskie)
• Górnośląski Związek Metropolitalny (Śląsk, Zagłębie, fragment Ziemi Chrzanowskiej)
• Górnośląska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. (woj. śląskie)
• Państwowy Instytut Geologiczny Oddział Górnośląski (woj. śląskie i małopolskie)
• Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi Oddział Górnośląski – siedziba w Sosnowcu
• Górnośląski Ośrodek Rehabilitacji Dzieci – Rabka-Zdrój

Równocześnie pomijane są części woj. opolskiego w jednostkach górnośląskich. Część zachodnich gmin województwa opolskiego historycznie należy do Dolnego Śląska (z miastami takimi jak np. Nysa, Głuchołazy, Byczyna, Grodków, Brzeg).

edytuj Historia

Kalendarium historii Górnego Śląska:

• przełom wieku IX/X – powstanie wieloplemienego państwa Ślężan i Dziadoszan^{potrzebne źródło}.
• 870 (około) – prawdopodobne przyłączenie terenów górnej Odry i górnej Wisły do Rzeszy Wielkomorawskiej przez Świętopełka Wielkiego.
• 921 (około) – prawdopodobne przyłączenie Śląska do Czech
• 985–990 – Kampania wojenna Mieszka I przeciwko Czechom, zakończona zajęciem części Śląska (z 985 roku pochodzą wały piastowskich grodów z Opola, Wrocławia i Głogowa^[3]).
• 991 – dokument Dagome Iudex potwierdza wejście Śląska w skład państwa Polan
• 1000 – powstaje podporządkowane Gnieznu biskupstwo wrocławskie obejmujące swoim zasięgiem większą część Górnego Śląska.
• 999–1003 – Kampania wojenna Bolesława Chrobrego przeciwko Czechom i Węgrom, uwieńczona zajęciem późniejszego Górnego Śląska, Moraw, Kraju Wiślan i Słowacji, a przejściowo również Czech.
• 1038 – książę czeski Brzetysława najechał na Polsce i przyłączył Śląsk do Czech. W następstwie najazdu wyłączył też z diecezji wrocławskiej Opawę, Karniów i Głubczyce.
• 1050 – Kazimierz I Odnowiciel najechał na Czechy, wskutek czego przyłącza do Polski Śląsk bez znacznej części ziemi gołęszyckiej. Zgodnie z układem w Quedlinburgu polscy władcy musieli płacić Czechom trybut z ziem śląskich.
• 1069 – Bolesław Szczodry zaprzestaje płacenia trybutu ze Śląska.
• 1103 – czeski najazd na Górny Śląsk
• 1109 – czeski najazd na Górny Śląsk
• 1137 – pokój kłodzki pomiędzy Bolesławem Krzywoustym i Sobiesławem I pozostawiający Śląsk Opawski władcom czeskim, a resztę Śląska władcom polskim.
• 1138 – podział Polski na dzielnice, Śląsk i Małopolska dostały się pod władzę Władysława II Wygnańca, który jako książę-senior i princeps miał zwierzchnią władzę nad wszystkimi dzielnicami Królestwa Polskiego. Ziemie późniejszego Górnego Śląska znalazły się w dzielnicy śląskiej i dzielnicy senioralnej (krakowskiej), z wyjątkiem opawskiej (wcielonej do Moraw).
• 1163 – Korzystając z protekcji cesarza niemieckiego Fryderyka Barbarossy, wskutek układu w Norymberdze synowie Władysława II Wygnańca i Agnieszki – Bolesław I Wysoki i Mieszko I Plątonogi odzyskują dzielnicę śląską, jako dziedziczne księstwo. Strategiczne grody nad Odrą książę-senior Bolesław IV Kędzierzawy obsadził swoim wojskiem.
• 1166 – Książęta śląscy Bolesław I Wysoki i Mieszko I Plątonogi usuwają załogi seniora ze strategicznych nadodrzańskich grodów.
• 1167 – Książęta Bolesław I Wysoki i Mieszko I Plątonogi odpierają zbrojną interwencję księcia-seniora Bolesława Kędzierzawego.
• 1173 – wyłączenie ziem późniejszego Górnego Śląska od reszty ziem śląskich: Mieszko I Plątonogi otrzymał samodzielną dzielnicę ze stolicą w Raciborzu; a jego bratanek Jarosław dostał księstwo ze stolicą w Opolu.
• 1178/1179 – Kazimierz II Sprawiedliwy pokonał księcia-seniora Mieszka Starego. Równolegle na Śląsku Mieszko I Plątonogi pokonał i wypędził sojusznika Kazimierza – księcia Bolesława Wysokiego. W zamian za zgodę na powrót Bolesława Wysokiego na stolec książęcy we Wrocławiu, Mieszko I Plątonogi otrzymał od Kazimierza Sprawiedliwego kasztelanie bytomską i oświęcimską. Pierwotna granica śląsko-małopolska leżąca na dziale wodnym Odry i Wisły została przesunięta na wschód i od tego czasu datuje się przynależność ziemi bytomskiej do Śląska.
• 1202 – Mieszko I Plątonogi po śmierci Jarosława przyłączył jego ziemie do swego księstwa. Wszystkie, z wyjątkiem opawskiej (Opawa, Karniów, Głubczyce), ziemie późniejszego Górnego Śląska należą do księstwa opolsko-raciborskiego.
• 1210–9 czerwca na zapewne na wniosek księcia wrocławskiego Henryka I Brodatego papież Innocenty III przywraca zasadę senioratu. Podczas zjazdu w Borzykowej innych książąt piastowskich i biskupów metropolii gnieźnieńskiej radzących nad kwestią zawartą w tej bulli książę opolsko-raciborski Mieszko I Plątonogi zajmuje Kraków.
• 1222 – Ziemie w okolicach Namysłowa i Kluczborka z nadania księcia wrocławskiego Henryka Brodatego otrzymują Krzyżacy, a w 1226 Templariusze otrzymują ziemie w Oleśnicy Małej koło Oławy.
• 1229 – Księżna Wiola – wdowa po Kazimierzu opolskim – oddaje swych małoletnich synów pod opiekę księcia wrocławskiego Henryka Brodatego.
• 1232 (około) – wprowadzenie śląskiego prawa górniczego.
• 1241 – Najazd tatarski na Śląsk, zakończony klęską wojsk śląskich (wspomaganych przez Krzyżaków, Templariuszy, Morawian, Wielkopolan i niedobitki wojsk małopolskich) w bitwie pod Legnicą, odbytej 9 kwietnia, podczas której zginął książę Henryk II Pobożny. Wdowa po Henryku – księżna Anna Czeska sprowadza z Pragi do Wrocławia Zakon Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą. Zakon był najpoważniejszą podówczas instytucją zajmującą się szpitalnictwem na Śląsku i posiadał swoje szpitale w Bolesławcu, Świdnicy, Ziębicach, Legnicy i Kluczborku.
• 1254 – lokacja Bytomia na prawie magdeburskim.
• 1280 – Henryk IV Probus – książę wrocławski poślubia córkę Władysława opolskiego i łączy cały Śląsk sojuszem zbrojnym. Henryk IV Probus i Władysław opolski składają hołd lenny królowi niemieckiemu Rudolfowi Habsburgowi.
• 1281/1282 – umarł Władysław opolski, pozostawiając czterech synów. Do 1290 roku w wyniku podziału ziem między synów zmarłego powstały księstwa bytomskie, opolskie i raciborskie i nieco później – cieszyńskie. Powstałe księstwa przechodzą stopniowo w orbitę wpływów Królestwa Czeskiego.
• 1 stycznia 1289 – książę bytomski Kazimierz II składa hołd lenny Wacławowi II, królowi Czech.
• 1318 – ziemie śląskie w granicach Korony Czeskiej wyłączono z Moraw, jako księstwo opawskie – dziedziczną ziemię bocznej linii Przemyślidów.
• 1327 – Wszyscy książęta górnośląscy, kolejno w Bytomiu, Opawie i Wrocławiu składają hołd lenny królowi Czech – Janowi Luksemburskiemu.
• 1335 – Układ w Trenczynie o zrzeczenie się Jana Luksemburskiego praw do korony polskiej. Według części starszej historiografii nastąpiło to w zamian za rezygnację przez Kazimierza Wielkiego z roszczeń do Śląska. Obecnie pogląd ten jest odrzucany^[4].
• 1336 – po śmierci ostatniego Piasta raciborskiego Leszka jego księstwo przypada Przemyślidom z Opawy.
• 1339 – Kazimierz III Wielki w akcie krakowskim potwierdza ustalenia układu trenczyńskiego, zrzekając się roszczeń do księstw śląskich, z wyłączeniem księstw Bolka II świdnickiego, Henryka jaworskiego, Bolka ziębickiego i biskupiego księstwa nyskiego.
• 1345 – wojska polskie, węgierskie i litewskie pod wodzą Kazimierza Wielkiego wkraczają na Górny Śląsk, zdobywają Pszczynę i Rybnik oblegają Żory, pustoszą księstwo opawsko–raciborskie.
• 1348 – zawarcie pokoju w Namysłowie utrwalającego stan faktyczny sprzed wybuchu wojny w 1345. Ostateczna inkorporacja Śląska do Korony Czeskiej przez Karola IV Luksemburskiego.
• 1391 – książę raciborski Jan II Żelazny dokonał najazdu na dobra biskupa krakowskiego. Jako rekompensatę oddaje mu Chełm, Imielin i Kosztowy. Powstała tzw. enklawa imielińska, terytorium podległe Polsce (stan taki trwał do rozbiorów)
• 1396 – Spytko II z Melsztyna spustoszył Lubliniec, Olesno i Gorzów Śląski.
• 1434 (około) – wprowadzenie na Górnym Śląsku, jako urzędowego, języka czeskiego. Kościół katolicki wprowadza w miejsce stosowanego dotychczas języka niemieckiego język polski.
• 1443 – biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki kupił od Piastów cieszyńskich kasztelanie siewierska, wraz z Koziegłowami i Czeladzią. Początek dziejów biskupiego księstwa siewierskiego (formalnie niezależnego, istniało do 1790 r.).
• 1456 (1496) – przyłączenie księstwa oświęcimskiego do Królestwa Polskiego.
• 1494 – przyłączenie księstwa zatorskiego do Królestwa Polskiego.
• 1521 – zjednoczenie większości ziem Górnego Śląska (poza księstwem cieszyńskim, księstwem opawskim i księstwem karniowskim) przez księcia Jana II Dobrego.
• 1526 – Królestwo Czech razem z Górnym Śląskiem dostało się pod władzę Ferdynanda I Habsburga.
• 1528 – książę opolski Jan II Dobry oraz książę karniowski Jerzy Hohenzollern-Ansbach wydają Ordunek Gorny. Początek nowożytnego górnictwa na Górnym Śląsku.
• 1531 – książę opolski Jan II Dobry wydaje przywilej ziemski księstwa opolsko-raciborskiego, Przywilej Hanuszowy" dla mieszkańców księstwa opolsko-raciborskiego:

• • Podkreślenie jedności księstwa opolsko-raciborskiego i jego przynależności do Korony czeskiej (Opole lub Racibórz miały stać się miejscem hołdu składanemu królowi Czech).
  • Po śmierci księcia najwyższą władzą w księstwie miał być sejmik ziemski (zwoływany przez króla czeskiego, bądź namiestnika Śląska), składający się z przedstawicieli szlachty i asesorów sądu ziemskiego.
  • Po śmierci księcia władzę wykonawczą miał sprawować namiestnik (nominowany przez króla czeskiego) – szlachcic mieszkający na terenie księstwa, który był zobowiązany do postępowania zgodnego z przywilejem ziemskim.
  • Wyższy sąd apelacyjny opolsko-raciborski (zbierający się dwa razy do roku w Opolu bądź Raciborzu) – najwyższą instancją sądową w księstwie.
  • Umożliwienie chłopom prawa do nabywania i posiadania ziemi.
• 1579 – Jan Trapp z Turyngii wykonał plany sztolni Św. Jakuba w Tarnowskich Górach. Plany te uważane są za najstarsze zachowane mapy górnicze w Europie
• 1618 – Stany śląskie popierają detronizację Ferdynanda Habsburga i wraz ze stanami czeskimi wybierają na króla Czech – Fryderyka – elektora palatynatu reńskiego. Czesi rozpoczynają antyhabsburskie powstanie. Ślązacy wysyłają Czechom posiłki i obstawiają wojskiem granicę z Polską, ze strony której spodziewają się interwencji na rzecz Habsburgów.
• 1619 – Również Śląsk oficjalnie przyłącza się do antyhabsburskiego powstania. Na czele śląskiego rządu staje starosta generalny Śląska książę brzeski Jan Chrystian z dynastii Piastów. Na czele śląskiej armii powstańczej staje górnośląski książę karniowski, pan na Bytomiu i Boguminie Jan Jerzy.
• 1620 luty – najazd na Śląsk wysłanych cesarzowi z odsieczą przez króla Zygmunta III Wazę oddziału najemnego lisowczyków. Po uderzeniu na księstwo opolsko-raciborskie, lisowczycy spustoszyli Skoczów i Strumień w księstwie cieszyńskim. W tym samym roku lisowczycy już w służbie cesarza razem z armią cesarską i wojskami Ligi Katolickiej rozgromili pod Białą Górą koło Pragi powstańczą armię stanów czeskich.
• 1653 – po śmierci księżnej Elżbiety Lukrecji, Habsburgowie obejmują w bezpośrednie władanie ostatnie księstwo piastowskie na Górnym Śląsku – Księstwo Cieszyńskie.
• 1683 sierpień – przemarsz wojsk polskich udających się pod Wiedeń. Trasa przemarszu wiodła poprzez Bytom, Piekary Śląskie Tarnowskie Góry, Gliwice, Rudy Raciborskie, Racibórz.
• 1740 – Król pruski Fryderyk II Wielki zajmuje większość ziem Górnego Śląska, poza księstwami: cieszyńskim, opawskim i karniowskim.
• 1740–1742 – I wojna śląska.
• 1741, 10 czerwca - Zwycięstwo pruskie nad Austrią w bitwie pod Małujowicami i zajęcie Śląska przez Prusy.
• 1742, 11 czerwca - Podpisanie pokoju we Wrocławiu na mocy którego Fryderyk II opanował prawie cały Śląsk Dolny i większość Górnego, w tym księstwo opolskie i raciborskie.
• 1788, 19 stycznia – uruchomienie w kopalni "Fryderyk" pod Tarnowskimi Górami jednej z pierwszych poza Anglią maszyn parowych. Początek rozwoju wielkiego zagłębia przemysłowego.
• 1811, luty – powstanie chłopskie w 170 gminach powiatów pszczyńskiego i raciborskiego, stłumione przez wojska pruskie. Zmowa tworkowska.
• 1819 – rozporządzenie o nakazie nauki języka niemieckiego w szkołach.
• 1821, 16 lipca – bulla papieska De salute animarum o oderwaniu powiatu pszczyńskiego i bytomskiego z diecezji krakowskiej.
• 1831 – 1833 – epidemie i klęska głodu wśród ludności wiejskiej
• 1836 – epidemia cholery
• 1842 – Paweł Stalmach zakłada w Cieszynie Złączenie Polskie
• 1844 – początek kampanii antyalkoholowej ks. Alojzego Ficka w Piekarach Śląskich i powstawania towarzystw wstrzemięźliwości.
• 1847 – epidemia tyfusu plamistego w powiecie pszczyńskim, rybnickim i raciborskim
• 1848, czerwiec i lipiec – w Oleśnie mają miejsce uliczne starcia tłumione przez wojska pruskie.
• 1848, 21 lipca- petycja ks. Józefa Szafranka do konstytuanty pruskiej w obronie praw języka polskiego na Śląsku
• 1848, 18 sierpnia – starcia mieszczan z wojskiem pruskim w Nysie
• 1848, 4 lipca – w Bytomiu zaczęto wydawanie gazety "Dziennik Górnośląski" – pierwszej polskiej gazety na Śląsku
• 1848, 21 lipca – ks.Józef Szafranek zażądał w sejmie pruskim równouprawnienia języka polskiego z niemieckim na Górnym Śląsku
• 1848, wrzesień – starcia chłopów z wojskiem pruskim w powiecie raciborskim (m.in. w Beneszowie Dolnym, Hulczynie), oraz rozruchy głodowe w Oleśnie, Byczynie i Krapkowicach.
• 1848, 22 października – powstanie w Bytomiu polskiego Klubu Narodowego.
• 1848, 11 listopada – wydanie w języku polskim przez króla i rząd Prus odezwy mającej na celu uspokojenie, związanych z "Wiosną Ludów", niepokojów społecznych na Śląsku.
• 1863 – oddanie do użytku Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej.
• 1865, 11 września – nadanie Katowicom praw miejskich przez króla Prus Wilhelma I Hohenzollerna.
• 1868, 14 lipca – nadanie przez króla Wilhelma I praw miejskich Królewskiej Hucie.
• 1871, 16 czerwca – w Chorzowie (Królewskiej Hucie) rozpoczyna się strajk górników, w następstwie którego dochodzi do szturmu na Inspekcję Górniczą, starć z policją, ataku na więzienie. Na dwa miesiące wprowadzono stan wyjątkowy.^[5].
• 1872 – usunięcie na wniosek Bismarcka języka polskiego ze szkół na Górnym Śląsku
• 1889, 18 maja – dwutygodniowy strajk 15 tys. górników śląskich
• 1890, 1 grudnia – spis powszechny w rejencji opolskiej wykazuje, że 58,2% ludności podaje język polski jako ojczysty, 35,9% język niemiecki, 2,1% zakwalifikowano jako dwujęzycznych^[6].
• 1903, 25 czerwca – Wojciech Korfanty zostaje pierwszym polskim deputowanym do Reichstagu, który nie wchodzi do niego z ramienia partii Centrum.
• 1907 – w wyborach po raz pierwszy na polskich kandydatów padło więcej głosów (39,5% głosów) niż na kandydatów katolickiej niemieckiej partii Centrum (31,7% głosów).
• 1918, 9 grudnia – ma miejsce Konferencja Kędzierzyńska
• 1918, 30 października – w Ostrawie Śląskiej(Polskiej) miał miejsce zjazd Śląskiej Partii Ludowej i Związku Ślązaków.
• 23 stycznia 1919 – oddziały czeskie w liczbie 16 tys. żołnierzy, łamiąc ustalenia porozumienia granicznego, przekraczają granicę Ślaska Cieszyńskiego i spychają nieliczne oddziały samoobrony (ok. 1,5 tys.) dowodzone przez płk Franciszka Latinika na linię Wisły.
• 26 stycznia 1919 – przegrana bitwa z oddziałami czeskimi pod Kończycami Małymi. Ginie brat gen. Józefa Hallera major Cezary Haller.
• 28 stycznia – 30 stycznia 1919 – bitwa z oddziałami czeskimi o Skoczów, zatrzymanie ofensywy wojsk czeskich.
• 3 lutego 1919 – zawarcie zawieszenia broni. Czesi zostają zmuszeni do opuszczenia Cieszyna, Jabłonkowa, Frysztatu.
• 16 sierpnia 1919 – rozpoczyna się pierwsze powstanie śląskie.
• 15 lipca 1920 – uchwalenie Statutu Organicznego Województwa Śląskiego nadającego mu autonomię.
• 19 sierpnia 1920 – rozpoczyna się drugie powstanie śląskie.
• 20 marca 1921 – plebiscyt na Górnym Śląsku w sprawie pozostawienia go w Niemczech lub przyłączeniem do Polski. 59,41% głosujących opowiada się za pozostawieniem regionu w Niemczech zaś 40,59% opowiada się za przyłączeniem tego regionu do Polski.
• 2/3 maja1921 – rozpoczyna się trzecie powstanie śląskie.
• 20 czerwca 1922 – podział Górnego Ślaska i przyłączenie, w wyniku decyzji poplebiscytowych, południowo-wschodniej części do Polski.
• 3 września 1922 – w referendum po stronie niemieckiej pada 9% głosów za utworzeniem odrębnego kraju górnośląskiego^[7]
• 1922, 24 września – w polskiej części Górnego Śląska odbywają się wybory do Sejmu Śląskiego
• 1922, 11 listopada – ustanowienie Administratury Apostolskiej Śląska Polskiego przez papieża Piusa XI. Administratura powstała z wydzielenia z diecezji wrocławskiej, podlegała bezpośrednio Stolicy Apostolskiej.
• 1925 – powstaje diecezja katowicka podległa archidiecezji krakowskiej
• 1938, 2 października – Równoległe wkroczenie wojsk niemieckich na Śląsk Opawski i wojsk polskich do czechosłowackiej część Śląska Cieszyńskiego (tzw. Zaolzie). Przyłączenie do Polski i woj. śląskiego terytorium o pow. 689 km²
• 1938 - 9 listopada – w niemieckiej części Górnego Śląska dochodzi do pogromu zwanego Nocą kryształową, w wyniku którego spalono wiele żydowskich synagog, zdemolowano sklepy i pobito wielu Żydów.
• 1939 – okupacja niemiecka. Wcielenie polskiej – południowo-wschodniej części Górnego Śląska (Autonomicznego Województwa Śląskiego) do III Rzeszy
• 1939, 8 października – dekret Adolfa Hitlera o likwidacji autonomii województwa śląskiego.
• 1939, 8 grudnia – oddanie do użytku Kanału Gliwickiego
• 1940 – utworzenie przez Wehrmacht w Sławięcicach zespołu obozów pracy przymusowej dla kobiet, Polenlager, obozu dla jeńców międzynarodowych i filii obozu w Auschwitz. Obozy te trzy lata później osiągnął stan 50 tys. więźniów^[8].
• 1941, 4 marca – wprowadzenie Volkslisty
• 1941 – ustanowienie nowej jednostki administracyjnej Provinz Oberschlesien, składającej się z Rejencji Katowickiej i Rejencji Opolskiej. Do obydwu rejencji przyłączono powiaty zachodniej Małopolski m.in. z Częstochową i dawnym Nowym Śląskiem. Stolicą prowincji zostały Katowice.
• 1945, styczeń – przez Górny Śląsk przechodzą Marsze śmierci, w trakcie których śmierć poniosło ok. 15 tys. osób więźniów niemieckiego obozu w Auschwitz.
• 1945 – Górny Śląsk w granicach Polski i Czechosłowacji
• 1945, luty – w miejscu filii obozu niemieckiego w Auschwitz, Urząd Bezpieczeństwa utworzyło obóz Zgoda kierowany przez Salomona Morela. W obozie zginęło około 2500 osób, w większości mieszkańców Górnego Śląska.
• Marzec 1945 – przyłączenie Śląska Opolskiego (międzywojenny niemiecki Górny Śląsk) i uprzemysłowionych powiatów Kielecczyzny (Zagłębie Dąbrowskie) do de iure autonomicznego Województwa Śląskiego.
• 1945, 6 maja – Krajowa Rada Narodowa likwiduje autonomię Górnego Śląska. Wojewoda Aleksander Zawadzki samowolnie wprowadza nową nazwę województwo śląsko-dąbrowskie.
• 1945, 9 maja – likwidacja przez Czechosłowację administracji polskiej na tzw. Zaolziu.
• 1945 – masowe (około 25 tys.) wywożenie miejscowej ludności, zwłaszcza górników, na roboty przymusowe do ZSRR, głównie w rejon Donbasu^[9][10]
• 1950 – podział województwa śląskiego (śląsko-dąbrowskiego) na województwo katowickie i województwo opolskie
• 1953–1956 Katowice nosiły nazwę Stalinogród
• lata 70. XX w. duże inwestycje w przemysł i infrastrukturę. Powstaje szereg kopalń węgla kamiennego, stare są modernizowane, powstaje tzw. "gierkówka" droga szybkiego ruchu Warszawa – Katowice (1972–1976).
• 1975 – z województwa katowickiego wyodrębniono województwo częstochowskie i województwo bielskie. Przyłączenie mniejszych miast i osiedli typu miejskiego do sąsiednich, większych ośrodków (np. Lędziny, Niedobczyce, Radlin, Radzionków)
• 1980, 3 września – po serii strajków podpisane zostają w Jastrzębiu-Zdroju przy Kopalni Węgla Kamiennego "Manifest Lipcowy" (obecnie: "Zofiówka") Porozumienia jastrzębskie. Porozumienie to było częścią porozumień sierpniowych, ale obejmowało też szereg żądań górników.
• 1981, 13 grudnia – po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce na Śląsku dochodzi do bardzo licznych strajków i akcji protestacyjnych, m.in. w KWK Piast, gdzie 1000 górników przebywało pod ziemią od 14 grudnia do 28 grudnia 1981 (był to najdłużej trwający strajk w historii powojennego górnictwa).
• 1981, 16 grudnia masakra górników w kopalni Wujek w Katowicach
• 1995, grudzień nadanie sztandaru przez mieszkańców miasta Lubliniec 1 Pułkowi Specjalnemu Komandosów
• 1999 – powstanie województwa śląskiego, obejmującego głównie obszary wcześniejszych województw: katowickiego, bielskiego i częstochowskiego

W kalendarium wykorzystano między innymi informacje z publikacji: Dzieje Śląska w datach Alicja Galas, Artur Galas, wyd. CADUS, Wrocław 2004

edytuj Geografia

edytuj Granice

Pierwotnie granicą regionu był dział wodny Górnej Odry^[11]. Poza Śląskiem pozostawał Bytom leżący w dorzeczu Wisły (kasztelania bytomska należąca do Małopolski).

Na południowym wschodzie tradycyjną granicą jest rzeka Biała – dawna granica między dawnymi diecezjami wrocławską i krakowską, choć tereny po drugiej stronie rzeki Biała od 1179 roku do XV wieku (ziemie Księstwa Oświęcimskiego i Księstwa Zatorskiego) należały do Piastów śląskich. Na południowym wschodzie granica biegnie skrajnymi szczytami Beskidu Śląskiego jak: Klimczok, Kotarz (Beskid Śląski), Malinowska Skała, Barania Góra i Ochodzita. Na wysokości miast Czechowice-Dziedzice, Pszczyna i Bieruń rzeką graniczną jest Wisła (do ujścia Przemszy), następnie Przemsza. W Górnośląskim Okręgu Przemysłowym granicą jest Brynica, choć tereny po drugiej stronie rzeki Brynica w latach 1179–1443 (ziemie Księstwa Siewierskiego) należały do Piastów śląskich.

Na zachodzie granicą historyczną jest dawna granica Księstwa Nyskiego i Księstwa Brzeskiego z górnośląskim Księstwem Opolskim, która biegła od południa rzeką Ścinawą Niemodlińską z odchyleniem na zachód w rejonie Niemodlina i odcinkiem Nysy Kłodzkiej przed wpadnięciem jej do rzeki Odry. Następnie granica biegła rzeką Stobrawą na północny wschód z Kluczborkiem i Byczyną po stronie dolnośląskiej.

Na skutek pruskich reform administracyjnych z 1815 r. utworzono dla wschodniej części Prowincji Śląskiej nową jednostkę administracyjną w postaci rejencji opolskiej, w związku z czym przyłączono do Górnego Śląska część powiatów związanych historycznie z Dolnym Śląskiem. W 1818 roku włączono do rejencji opolskiej dolnośląskie powiaty nyski i grodkowski (części dawnego Księstwa nyskiego), a w roku 1820 powiat kluczborski.

edytuj Podział administracyjny i historyczny

Górny Śląsk leży w obrębie dwóch polskich województw: śląskiego i opolskiego oraz w obrębie czeskiego kraju śląsko-morawskiego i kraju ołomunieckiego (tylko powiat Jeseník).

Przez niektórych historyków^{potrzebne źródło} miasto Czadca (i okolice) na Słowacji jest również zaliczane do terenów Górnego Śląska, jednak przynależność ziemi czadeckiej do niego (lub z racji bliskości do Śląska Cieszyńskiego) wydaje się być przesadzona, gdyż okręg Czadcy należał do Księstwa Cieszyńskiego zaledwie do XV wieku. Decydują o tym nie tyle względy historyczne, co etniczne, gdyż górale czadeccy, jako grupa etniczna bywają zaliczani w poczet etnicznych Ślązaków.

Obecny podział Śląska ukształtował się w wyniku 3 austriacko-pruskich wojen śląskich w XVIII w. (granica południowa) oraz wojen XX w., II wojny światowej i polsko-czeskiego konfliktu o Śląsk Cieszyński (granica południowo-wschodnia).

p • d • e Podział Górnego Śląska Podział geograficzny Ziemia bytomska • Śląsk Cieszyński¹ (w tym tzw. Zaolzie) • Kraik hulczyński • ziemia lubliniecka • ziemia pszczyńska • Śląsk Opawski • Śląsk Opolski • ziemia toszecko-gliwicka Podział międzywojenny polskiego Śląska Śląsk Biały • Śląsk Czarny • Śląsk Zielony ¹ Przynależność tej ziemi do Górnego Śląska jest wśród badaczy sporna

edytuj Ukształtowanie powierzchni

Górny Śląsk leży w Niżu Środkowoeuropejskim (z wyjątkiem Beskidów Zachodnich oraz Wyżyny Śląskiej), który jest jedną z prowincji Europejskich. Rozciągają się tu od południa następujące makroregiony: Beskidy Zachodnie (Beskid Śląski, Beskid Śląsko-Morawski), Pogórze Zachodniobeskidzkie (Pogórze Śląskie, Pogórze Śląsko-Morawskie), Kotlina Oświęcimska, Kotlina Ostrawska, Wyżyna Śląska, Nizina Śląska, Sudety Wschodnie i południowa część Przedgórza Sudeckiego.

Najwyższym szczytem w czeskiej części Górnego Śląska jak i na całym Górnym Śląsku jest góra Pradziad o wysokości 1492 m n.p.m. znajdująca się w Jesonikach, natomiast najwyższym szczytem w polskiej części Górnego Śląska jest Barania Góra – 1220 m n.p.m., znajdująca się w Beskidzie Śląskim.

edytuj Miasta

Miasta liczące ponad 50 tys. mieszkańców w granicach historycznego Górnego Śląska (dane na 2008 rok):

Katowice

Ostrawa

Gliwice

Bielsko-Biała (widoczna rzeka Biała)

Opole

	Miasto	Liczba mieszkańców	Powierzchnia	Jednostka administracyjna
1	Katowice	309 621	165 km²	śląskie
2	Gliwice	196 669	134 km²	śląskie
3	Zabrze	188 401	80 km²	śląskie
4	Bytom	183 829	69 km²	śląskie
5	Ruda Śląska	143 930	78 km²	śląskie
6	Rybnik	141 177	148 km²	śląskie
7	Tychy	129 475	82 km²	śląskie
8	Opole	126 203	97 km²	opolskie
9	Chorzów	113 314	33 km²	śląskie
10	Jastrzębie-Zdrój	93 554	85 km²	śląskie
11	Kędzierzyn-Koźle	75 500	123 km²	opolskie
12	Mysłowice	74 998	66 km²	śląskie
13	Siemianowice Śląskie	71 118	25 km²	śląskie
14	Żory	62 044	65 km²	śląskie
15	Tarnowskie Góry	60 857	83 km²	śląskie
16	Opawa	59 843	90 km²	kraj morawsko-śląski
17	Piekary Śląskie	58 832	40 km²	śląskie
18	Racibórz	56 727	74 km²	śląskie
19	Świętochłowice	54 360	13 km²	śląskie

edytuj Nazwy miejscowości

Wiele miejscowości na Śląsku, w tym na Górnym Śląsku miało w historii wiele nazw, zarówno w języku polskim jak i niemieckim, czeskim oraz po łacinie. Początkowo nazwy powstawały i ewaluowały spontanicznie. W II Rzeszy niektóre nazwy utworzono np. dla uczczenia Niemców nie związanych ze Śląskiem, jak Hindenburg (Zabrze). W III Rzeszy masowo germanizowano słowiańskie nazwy, wprowadzając nazwy niehistoryczne jak Hitlersee (Szczedrzyk), łącznie ponad 2000 nazw. Po wojnie wiele polskich nazw powstało spontanicznie, drogą spolszczenia wymowy lub amatorskiego tłumaczenia, np. Lignic (Legnica). Oficjalne nazwy określiła komisja językoznawcza, czasem przywracając dawną nazwę^[12], czasem tworząc zupełnie nową, np. Dzierżoniów. Po wojnie używanie niemieckich nazw było zabronione, po 1989 stały się one powszechnie znane, a ustawa o mniejszościach narodowych zezwala na używanie niemieckich nazw w gminach zamieszkanych przez mniejszość niemiecką. Oficjalnymi niemieckimi nazwami są nazwy sprzed 1936 roku, np. Stare Siołkowice to Alt Schalkowitz, a nie Alt Schalkendorf.

edytuj Ludność

 Osobny artykuł: Ślązacy.

W historycznych granicach Górnego Śląska zamieszkuje dziś 4 065 tys. mieszkańców, z czego zdecydowana większość zamieszkuję jego wschodnią część. Gęstość zaludnienia wynosi około 230 os./km²

Osoby deklarujące narodowość śląską wg danych ze spisu powszechnego z 2002

Na Górnym Śląsku mieszkają głównie trzy grupy narodowościowe: Polacy, Niemcy i Czesi. Kwestia, czy Ślązacy są grupą etniczną, czy osobnym narodem i zarazem czwartą grupą narodowościową na Śląsku budzi kontrowersje i dyskusje w literaturze przedmiotu. W Polsce nie jest uznawana narodowość śląska^[13], a Ślązacy są traktowani jak grupa etniczna (jak Górale) lub jak grupa regionalna (jak Wielkopolanie). Nieco inaczej w Czechach, gdzie narodowość śląska nie ma oficjalnego statusu mniejszości narodowej^[14] i jest traktowana jako mniejszość etniczna (jak Tatarzy czy Łemkowie w Polsce). Narodowość śląska uznawana jest za mniejszość narodową na Słowacji^[15]. Według polskiego Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 roku narodowość śląską zadeklarowało 173 148^[16] osób, natomiast w spisie powszechnym na terenie Czech w 2001 roku narodowość śląską deklaruje 10 878 osób (w 1991 roku, gdy taka opcja była wymieniona w formularzu spisowym, było to 44,5 tys. osób).

W wyniku wieloletniej polityki germanizacjnej prowadzonej na Dolnym Śląsku i Górnym Śląsku przez władze pruskie, a po zjednoczeniu Prus z Rzeszą Niemiecką przez Niemcy, na tereny te napłynęła liczna populacja niemieckojęzyczna. Jednak jeszcze w 1923 roku wydany w Niemczech atlas geograficzny i demograficzny Richarda Andreego ukazywał, że ludność polskojęzyczna stanowiła bezwzględną większość na Górnym Śląsku i liczyła na tych terenach 75% ogółu populacji.^[17] Po roku 1945 i zakończeniu II wojny światowej na tereny Śląska znajdującego się już wtedy w większości w granicach Polski przesiedlono ludność polską z kresów wschodnich co sprawiło, iż dotychczasowa mniejszość polska na tych obszarach (w 1925 roku, 151 200 osób mieszkających na obszarze Górnego Śląska pod kontrolą Niemiec zadeklarowało język polski jako ojczysty co stanowiło 11,2% populacji Górnego Śląska)^[18] znacznie się zwiększyła. Niemcy oraz zgermanizowani Ślązacy zostali w dużej ilości wysiedleni do Niemiec lub zbiegli w głąb Niemiec przed nadciągającą Armią Czerwoną. Niemniej jednak w porównaniu z Dolnym Śląskiem, na Górnym Śląsku zachowała się duża liczba rdzennej ludności.

Czesi mieszkają tylko w południowo-zachodniej części Górnego Śląska, w Śląsku Czeskim na terenie Czech. W polskiej części Górnego Śląska żyje natomiast największa uznawana w Polsce grupa narodowościowa – Niemcy. Według spisu powszechnego z 2002 roku w województwie śląskim i opolskim żyje ich łącznie 138 737 (92% wszystkich Niemców w Polsce). W województwie opolskim Niemcy stanową ponad 10% społeczeństwa. W kilkudziesięciu gminach położonych pomiędzy Opolem i Górnośląskim Zagłębiem Węglowym ludność niemiecka stanowi minimum 20% społeczeństwa^[19]. W niektórych gminach Górnego Śląska ludność narodowości niemieckiej stanowi większość mieszkańców i odgrywa jednocześnie znaczną rolę we władzach samorządowych^[20].

W województwie śląskim i opolskim mieszka 67,8% wszystkich osób o niepolskiej tożsamości narodowej w Polsce^[21].

edytuj Kultura

edytuj Literatura

Śląscy autorzy piszą swoje dzieła w języku niemieckim, czeskim i polskim. Literatura śląska skupiona jest głównie na dziejach Górnego Śląska (szczególnie na pierwszej połowie XX wieku). Skupiano się głównie na problemach tożsamościowych, wysiedleniach czy repatriacji. W tym czasie tworzył na przykład Horst Bieniek.

W latach PRL zabraniano pisać o niemieckiej i czeskiej historii regionu, a szczególnie o dwudziestoleciu międzywojennym i II wojnie światowej. Wielu pisarzy wyemigrowało więc, głównie do RFN.

Po 1989 roku zapanowała moda na ponowne odkrywanie tożsamości. Wiele książek poświęconych zostało dziejom miast i wsi, a także etosowi pracy czy życiu codziennemu mieszkańców Śląska. Pojawili się autorzy piszący wyłącznie lub w dużej mierze po śląsku (Marek Szołtysek, autor wielu książek o Śląsku). Pojawiły się także naukowe dzieła o Ślązakach.

Poezja pisana po śląsku jest bardzo nieliczna, mimo to wiele śląskich poetów pisze wiersze po polsku. Do takich autorów należy na przykład Marta Fox.

edytuj Muzyka

edytuj Malarstwo, rzeźba

edytuj Kuchnia śląska

Kluski śląskie

 Osobny artykuł: Kuchnia śląska.

Kuchnia śląska należy do kuchni środkowoeuropejskich, wyróżnia się jednak pośród nich charakterystycznymi cechami. Przez wieki mieszała się tu kuchnia rdzenna z kuchnią polską, czeską i niemiecką. Ze względu na wielonarodowościowy charakter tej krainy, tutejsza kuchnia jest niejednolita w swym charakterze. Spożywane są tutaj potrawy typowo śląskie, jak i potrawy takie same jak w krajach położonych obok regionu Śląska.

Często spotykanym zjawiskiem jest przypisywanie Ślązakom jako dania regionalnego rolady wraz z kluskami śląskimi i modrą kapustą (skład: ogórek kiszony,boczek i cebula zawinięte w bite mięso wołowe zapiekane i duszone, gotowane kluski z ziemniaków i mąki oraz poszatkowana i ugotowana z cebulą czerwona kapusta).

edytuj Stroje ludowe

 Osobny artykuł: Śląski strój ludowy.

Śląskie stroje kobiece różnią się w zależności od regionu, a nawet poszczególnych miast i wsi, z jakich pochodzą. Sposoby ubierania wzajemnie przenikały się wraz z przemieszczaniem się ludności w XIX i XX wieku. Mieszkanki Śląska zaczęły także dostosowywać swoje stroje do mody miejskiej, co zmieniło wygląd stroju jeszcze bardziej. Generalnie Ślązaczka mogła ubrać się na trzy sposoby:

• kiecka, zopaska, kabotek i wierzcheń
• kiecka, zopaska i jakla
• kiecka, zopaska, kabotek i merynka (chusta)

Strój męski składa się z szaketu, westy (kamizelki), białej koszuli, jedwobki (jedwabnej chustki) lub szlajfki (wstążki), galot (spodni) lub bizoków (spodni prasowanych na kant) oraz szczewików (butów). Na głowie Ślązak nosił hut czyli kapelusz. Strój mężczyzny obecnie nazywa sie ancugiem, nazwa ta kojarzona jest głównie z garniturem. Jednak niewielu ludzi pamięta, że w dialekcie śląskim słowo ancug oznacza ogólnie strój męski jak i żeński.

edytuj Religie i wyznania

Większość Ślązaków żyjących na Górnym Śląsku jest katolikami. Ważną rolę w życiu religijnym na Górnym Śląsku odgrywa Bazylika Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich.

Drugą grupą wyznaniową, zamieszkującą głównie Śląsk Cieszyński, są luteranie.

edytuj Gospodarka

Gospodarka Górnego Śląska jest ściśle związana z występującym tu węglem. Największy rozkwit Górnośląskiej gospodarki przypada na czasy rewolucji przemysłowej oraz na lata powojenne, kiedy to komunistyczne władze zabezpieczały swoje kredyty na zachodzie Śląskimi kopalniami. Na Górnym Śląsku rozwinięte jest hutnictwo, górnictwo oraz inne gałęzie przemysłu ciężkiego.

Rolnictwo odgrywa drugorzędną rolę, rozwinięte jest głównie na Śląsku Opolskim. Jest ono całkowicie zmechanizowane oraz nowoczesne. Przeważają małe gospodarstwa, średnia wielkość wynosi 8 ha.

Obecnie na Górnym Śląsku obserwuje się gwałtowne zmniejszanie się znaczenia przemysłu, natomiast zwiększa się znaczenie usług.

edytuj Transport

edytuj Transport kolejowy

Pierwszą linią kolejową na Śląsku, w tym na Górnym Śląsku była Kolej Górnośląska (niem. Oberschlesische Eisenbahn) planowana od 1836 i uruchomiona w 1842 roku, początkowo na odcinku Wrocław – Oława, następnie stopniowo wydłużana do Opola i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. W 1844 roku Towarzystwo Kolei Dolnośląsko-Marchijskiej uruchomiło Kolej Dolnośląsko-Marchijską, łączącą Śląsk z Berlinem. W latach 1865–1872 oddano do użytku Kolej Prawego Brzegu Odry (niem. Recht-Oder-Ufer-Eisenbahn) łączącą Dolny Śląsk z Górnym Śląskiem. W kolejnych latach oddawano na Śląsku coraz to nowe połączenia kolejowe, głównie regionalne. W latach 1928–1933 powstała Magistrala węglowa łącząca autonomiczne województwo śląskie z portami nadbałtyckimi w Trójmieście.

Na Śląsku zbudowano również sieć kolei wąskotorowych. W 1853 roku powstały Górnośląskie Koleje Wąskotorowe. Obecnie to najstarsza nieprzerwanie funkcjonująca wąskotorówka na świecie^[22]. Ich rozwój ściśle związany był z rozbudową przemysłu ciężkiego: kopalń węgla, zakładów wydobycia kamienia, hut, elektrowni i in. W szczytowym okresie swojego istnienia długość torów GKW o prześwicie 785 mm wynosiła ponad 200 km (po wchłonięciu linii Markowice Raciborskie – Rudy – Gliwice), plus kolejne ponad 400 km bocznic! Obszarem swojego działania obejmowały osie: Racibórz – Gliwice – Katowice oraz Miasteczko Śląskie – Bytom – Ruda Śl. Dziś Górnośląskie Koleje Wąskotorowe funkcjonują jako linia turystyczna Bytom – Tarnowskie Góry – Miasteczko Śląskie, łącząc ze sobą znane postindustrialne zabytki i atrakcje turystyczne (np. Zabytkową Kopalnię Rud Srebronośnych w Tarnowskich Górach, Zalew Nakło Chechło w Miasteczku Śląskim, Dolomity Sportową Dolinę czy zabytkową Restaurację "Pod Dębem" w Bytomiu.

edytuj Transport lotniczy

Pierwszym lotniskiem wybudowanym na Śląsku, w tym na Górnym Śląsku było Gliwice-Trynek, zbudowane w 1916 roku. Regularne loty z tego lotniska rozpoczęły się w maju 1925. 5 lipca 1931 w drodze z Drezna na lotnisku tym wylądował sterowiec Graf Zeppelin, który po jednodniowym pobycie odleciał do Friedrichshafen. Z inicjatywy Ligi Obrony Przeciwpowietrznej i Przeciwgazowej oraz Śląskiego Towarzystwa Lotniczego w latach 1926–1928 powstało lotnisko Katowice-Muchowiec, w 1927 roku powstało Rybnik-Gotartowice, a w 1936 Bielsko-Biała-Aleksandrowice.

Obecnie mieszkańcy Górnego Śląska są obsługiwani głównie przez dwa międzynarodowe porty lotnicze: Katowice-Pyrzowice i Ostrava-Mošnov. Znajdują się tu także lotniska, które w planach mają być regionalnymi portami lotniczymi: Katowice-Muchowiec (należący do Aeroklubu Śląskiego), Rybnik-Gotartowice (należący do Aeroklubu ROW) oraz Opole-Kamień Śląski. Istnieją tu także mniejsze lotniska np. Bielsko-Biała-Aleksandrowice, lotnisko Gliwice-Trynek oraz lotnisko Opole-Polska Nowa Wieś.

edytuj Komunikacja miejska

Na Górnym Śląsku komunikacja miejska funkcjonuje w postaci tramwajów, autobusów, trolejbusów oraz kolei regionalnej.

Pierwsza linia tramwajowa o trakcji parowej została uruchomiona 27 maja 1894 w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym przez berlińską spółkę Oberschlesische Dampfstrassenbahnen AG. Tramwaje kursowały łącznie w kilku miastach Górnego Śląska, m.in. w Opawie (1905–1956) oraz na Śląsku Cieszyńskim, przez część literatury traktowanego jako część Górnego Śląska: w Bielsku, później Bielsku-Białej (1895–1971), w Boguminie (1902–1973), i w Cieszynie (1911–1921). Obecnie działają tylko linie tramwajowe w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym (Tramwaje Śląskie) i w Ostrawie.

Obecnie linie trolejbusowe działają w trzech miastach: w Ostrawie, w Opawie oraz w Tychach.

edytuj Turystyka

Wbrew popularnym opiniom, kojarzącym Górny Śląsk ze zniszczonymi terenami przemysłowymi, znajduje się tutaj wiele atrakcji turystycznych – zarówno architektonicznych jak i przyrodniczych.

edytuj W Polsce

Beskid Śląski to popularne miejsce turystyki – zarówno letniej, jak i zimowej (głównie Ustroń oraz Wisła).

W polskiej części Górnego Śląska spragnieni kultury i historii turyści mogą zwiedzać Państwowe Muzeum Zamkowe w Pszczynie z rezerwatem żubrów, Zamek Piastowski w Gliwicach i Rybniku, zespół klasztorno-pałacowy w Rudach, Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej, radiostację gliwicką – miejsce prowokacji hitlerowskiej w przeddzień II wojny światowej lub podążać Szlakiem architektury drewnianej.

Na terenie regionu można zwiedzać także stare miasta – w Rybniku,Pszczynie, Gliwicach, Cieszynie, Żorach, Opolu, Kędzierzynie Koźlu i Bielsku-Białej. Na obszarze regionu znajdują się także zamki – w Bielsku-Białej, Chudowie, Strzelcach Opolskich oraz pałace jak Pałac Donnersmarcków w Nakle Śląskim, Pałac w Mosznej.

Ważnymi dla Ślązaków ośrodkami religijnymi są bazylika w Piekarach Śląskich oraz Góra Świętej Anny z klasztorem franciszkańskim.

Ponadto wiele jest zabytków przemysłowych, wśród których najsławniejsze to Skansen górniczy "Królowa Luiza", Skansen podziemny "Guido", Zabytkowa Kopalnia Rud Srebronośnych w Tarnowskich Górach, Dom Tkacza i Muzeum Techniki i Włókiennictwa w Bielsku-Białej. Zabytki przemysłowe scala Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Innymi atrakcjami są:

• Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku w Chorzowie
• Bazylika i klasztor franciszkanów w Katowicach-Panewnikach
• Klasztor franciszkanów w Bytomiu
• Sztolnia Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach
• Zabudowa Staromiejska w Tarnowskich Górach, Muzeum w Tarnowskich Górach
• Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Tarnowskich Górach
• Skansen Kolei Wąskotorowych w Rudach
• Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryji Panny w Rudach
• Bazylika św. Antoniego w Rybniku. Najwyższa na Śląsku
• Kościół św. Mikołaja w Lublińcu z XIII wieku
• Zabudowa Śródmiejska w Lublińcu, Muzeum św. Teresy Benedykty od Krzyża Edyty Stein w Lublińcu
• Gotycki kościół pw. św. Trójcy w Wodzisławiu Śląskim z II poł. XV w.
• Kościół św. Katarzyny w Rybniku
• Dwór obronny w Jastrzębiu-Zdroju. Jedyny tego typu budynek na Śląsku
• Park Zdrojowy w Jastrzębiu-Zdroju
• Bielski Syjon – XVIII-wieczna dzielnica ewangelicka w Bielsku-Białej
• Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej
• Dolne Przedmieście w Bielsku-Białej – charakterystyczna zabudowa "Małego Wiednia"
• Gotycki Kościół św. Stanisława w Bielsku-Białej
• Kościół św. Jakuba w Lubszy k. Lublińca z XIV w.
• Góra Zamkowa w Cieszynie XI-XIX w.
• Kaplica Zamkowa na Górze Zamkowej w Cieszynie (Rotunda) XI/XII w.
• Relikty wieży ostatecznej obrony i fragmentów zamku w na Górze Zamkowej w Cieszynie XII-XVI w.
• Wieża "Piastowska" na Górze Zamkowej w Cieszynie XIV w.
• Kościół św. Marii Magdaleny w Cieszynie z nekropolią Piastów Śląskich XIII-XIX w.
• Pałac w Wodzisławiu Śląskim – pierwszy pałac w stylu klasycystycznym w Polsce
• Muzeum Górnośląskie w Bytomiu
• Wieża Piastowska w Opolu
• Bazylika katedralna Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu
• Hałda w Rydułtowach

edytuj W Republice Czeskiej

W czeskiej części Górnego Śląska największymi atrakcjami turystycznymi są zamki i pałace – w Ostrawie, Karwinie czy Bruntálu. Liczne miejscowości posiadają zabytkowe śródmieścia – m.in. Opawa, Bruntál, Karniów, Frýdek-Místek (jego śląska część). Innymi typami atrakcji są zachowane obiekty wojskowe z okresu międzywojennego – tzw. Betonowa granica.

Popularne tereny do uprawiania turystyki to m.in. Beskid Śląsko-Morawski oraz Jesioniki.

Przypisy

edytuj Bibliografia

• "Alzacja/Lotaryngia a Górny Śląsk: dwa regiony pogranicza" – R. Kaczmarek, M. Kucharski, A. Cybula, ISBN 83-914309-2-8
• "Górny Śląsk" – Zbigniew Makieła, Warszawa 1999, ISBN 83-02-06832-2
• "Historia Śląska" – Marek Czapliński, Wrocław 2002, ISBN 83-229-2213-2
• "Historia Śląska do 1763 roku" – Wacław Korta, Warszawa 2003, ISBN 83-7181-283-3
• "Od plemienia do państwa: Śląsk na tle wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny Zachodniej" – Wrocław 1991, ISBN 83-85218-44-0
• "Architektura modernistyczna Katowic i innych miast polskiego i czeskiego Śląska" – Katowice 2002, ISBN 83-85871-31-4
• "Kultura średniowiecznego Śląska i Czech: rewolucja XIII wiek" – Uniwersytet Wrocławski, Wrocław 1998, ISBN 83-909459-3-2
• "Ruch oporu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1939-1945", Mieczysław Starczewski,1988, ISBN 83-216-0655-5

edytuj Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Górny Śląsk

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Orzeł górnośląski

Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Śląska

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Śląsku

Zobacz hasło Słownik języka śląskiego w Wikisłowniku

• Piastowie śląscy
• Powstania śląskie
• Księstwa śląskie
• Państwo stanowe
• Dialekt śląski
• Język śląski
• Dolny Śląsk
• Śląsk (prowincja)
• Górny Śląsk (prowincja)
• Granice i podział administracyjny Śląska
• Ruch Autonomii Śląska

edytuj Linki zewnętrzne

• Silesia – serwis o Górnym Śląsku Politechniki Śląskiej w Gliwicach
• Najstarsze miasta Górnego Śląska
• Śląska Biblioteka Cyfrowa
• gornoslaskie-dziedzictwo
• Opole jako stolica Górnego Śląska