 |
Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić/wykonać działania: Dodać informacje o gminach przed 1954. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Gmina (od niem. Gemeinde - komuna, społeczność) - to wspólnota samorządowa mieszkańców na odpowiednim terytorium. Może występować również jako jednostka samorządu specjalnego np. gmina wyznaniowa, gmina szkolna.
W latach 1954 - 1972 w miejsce gmin powołano gromady. Od 1990 r. w Polsce gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego. O ustroju gminy stanowi jej statut. Gmina może być gminą wiejską, gminą miejsko-wiejską lub gminą miejską.
Gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa, dzielnice, osiedla i inne.
Spis treści |
edytuj Organy gminy
- rada gminy – władza uchwałodawcza i kontrolna
- wójt, burmistrz, prezydent miasta – władza wykonawcza
edytuj Zadania gminy
Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Zadania te dzielimy na własne – nadane ustawowo i zlecone – przydzielane przez władze państwowe.
Gmina realizuje wszystkie zadania niezastrzeżone do kompetencji innych jednostek samorządu terytorialnego (powiat, województwo samorządowe).
Mieszkańcy uczestniczą w sprawowaniu władzy na terenie swojej gminy poprzez głosowanie: w wyborach samorządowych oraz referendum lokalnym lub za pośrednictwem organów gminy.
Gmina realizuje dwa rodzaje zadań: własne i zlecone.
I zadania własne- zadania publiczne wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego, które służą zaspokojeniu potrzeb wspólnoty samorządowej. Mogą one być:
- a) obowiązkowe:
- gmina nie może zrezygnować z ich realizacji, musi zapewnić w budżecie środki na ich realizowanie; przyczyna: dążenie do zapewnienia mieszkańcom świadczeń publicznych o charakterze elementarnym
- b) fakultatywne:
- gmina realizuje je w takim zakresie, w jakim jest to możliwe ze względu na środki posiadane w budżecie oraz lokalne potrzeby (samodzielnie na własną odpowiedzialność z własnego budżetu).
Zadania własne obejmują sprawy :
- 1. ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej
- 2. gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego
- 3. wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymaniu czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadków komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz
- 4. lokalnego transportu zbiorowego
- 5. ochrony zdrowia
- 6. pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych
- 7. gminnego budownictwa mieszkaniowego
- 8. edukacji publicznej
- 9. kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami
- 10. kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych
- 11. targowisk i hal targowych
- 12. zieleni gminnej i zadrzewnej
- 13. cmentarzy gminnych
- 14. porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego
- 15. utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych
- 16. polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej
- 17. wspierana i upowszechnianie idei samorządowej
- 18. promocji gminy
- 19. współpracy z organizacjami pozarządowymi
- 20. współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw
II zadania zlecone- inne zadania publiczne wynikające z uzasadnionych potrzeb państwa ustawowo zlecone do wykonania jednostkom samorządu terytorialnego. Są:
- a) przekazywane na mocy regulacji ustawowej
- b) przekazywane w drodze porozumień między jednostką samorządu terytorialnego a administracją rządową.
edytuj Statystyka
Na terenie kraju jest obecnie (od 1 stycznia 2010 r.) 2479 gmin trzech rodzajów:
- 1576 gmin wiejskich
- 597 gminy wiejsko-miejskie
- 306 gmin miejskich
Ogółem liczba miast (w gminach miejskich i miejsko-wiejskich łącznie) wynosi 903.
edytuj Powierzchnia
(stan 1 stycznia 2007, GUS)
Ogólnie:
- największa: gmina Pisz (powiat piski) - 633,69 km²
- najmniejsza: Górowo Iławeckie (powiat bartoszycki) - 3,32 km²
Gminy miejskie:
- największa: Warszawa (miasto na prawach powiatu) - 517,22 km²
- najmniejsza: Górowo Iławeckie (powiat bartoszycki) - 3,32 km²
Gminy miejsko-wiejskie:
- największa: gmina Pisz (powiat piski) - 633,69 km²
- największe miasto na terenie gminy miejsko-wiejskiej: Szczytna (powiat kłodzki) - 80,38 km²
- największy obszar wiejski na terenie gminy miejsko-wiejskiej: gmina Pisz (powiat piski) - 623,61 km²
- najmniejsza: gmina Świątniki Górne (powiat krakowski) - 20,35 km²
- najmniejsze miasto na terenie gminy miejsko-wiejskiej: Stawiszyn (powiat kaliski) - 0,99 km²
- najmniejszy obszar wiejski na terenie gminy miejsko-wiejskiej: gmina Suchedniów (powiat skarżyski) - 15,54 km²
Gminy wiejskie:
- największa: gmina Wałcz (powiat wałecki) - 574,89 km²
- najmniejsza: gmina Jejkowice (powiat rybnicki) - 7,59 km²
Miasta:
- największe: Warszawa (miasto na prawach powiatu) - 517,22 km²
- najmniejsze: Stawiszyn (powiat kaliski) - 0,99 km²
edytuj Ludność
(stan 1 stycznia 2007, GUS)
Ogólnie oraz gminy miejskie:
- największa: Warszawa (miasto na prawach powiatu) - 1.702.139 mieszk.
- najmniejsza: Krynica Morska (powiat nowodworski) - 1.390 mieszk.
Gminy miejsko-wiejskie:
- największa: gmina Piaseczno (powiat piaseczyński) - 63.828 mieszk.
- największe miasto na terenie gminy miejsko-wiejskiej: Nysa (powiat nyski) - 47.333 mieszk.
- największy obszar wiejski na terenie gminy miejsko-wiejskiej: gmina Wieliczka (powiat wielicki) - 29.439 mieszk.
- najmniejsza: gmina Nowe Warpno (powiat policki) - 1.563 mieszk.
- najmniejsze miasto na terenie gminy miejsko-wiejskiej: Wyśmierzyce (powiat białobrzeski) - 884 mieszk.
- najmniejszy obszar wiejski na terenie gminy miejsko-wiejskiej: gmina Nowe Warpno (powiat policki) - 379 mieszk.
Gminy wiejskie:
- największa: gmina Chełmiec (powiat nowosądecki) - 24.738 mieszk.
- najmniejsza: gmina Cisna (powiat leski) - 1.676 mieszk.
Miasta:
- największe: Warszawa (miasto na prawach powiatu) - 1.702.139 mieszk.
- najmniejsze: Wyśmierzyce (powiat białobrzeski) - 884 mieszk.
edytuj Regulacje prawne
Status samorządu gminnego reguluje w Polsce ustawa z dnia 8 marca 1990 samorządzie gminnym, (Dz. U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95) obowiązująca od 27 maja 1990.
edytuj Zobacz też
- gminy polskie
- gmina we Francji
- podział administracyjny Polski
- podział administracyjny Polski 1975-1998
- TERYT
- związki międzygminne
oraz