| Racibórz | |||
|
|||
|
|||
| Województwo | śląskie | ||
| Powiat | raciborski | ||
| Gmina • rodzaj |
Racibórz miejska |
||
| Prawa miejskie | 1217 | ||
| Prezydent miasta | Mirosław Lenk | ||
| Powierzchnia | 74,96 km² | ||
| Ludność (2006) • liczba • gęstość |
57 170 777,9 os./km² |
||
| Strefa numeracyjna |
32 | ||
| Kod pocztowy | 47-400 do 47-445 | ||
| Tablice rejestracyjne | SRC | ||
Położenie na mapie Polski  Racibórz
|
|||
| Współrzędne: | |||
| TERC (TERYT) |
2244511011 | ||
| SIMC | 0942469 | ||
| Miasta partnerskie |  Opawa Leverkusen Roth Kaliningrad Tyśmienica Kędzierzyn-Koźle Villeneuve d'Ascq |
||
|
Urząd miejski
ul. Batorego 647-400 Racibórz |
|||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
 Hasło Racibórz w Wikisłowniku |
|||
| Strona internetowa miasta | |||
Racibórz (niem. Ratibor, czes. Ratiboř) – miasto i gmina położone w południowo-zachodniej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie raciborskim. W latach 1950-1975 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego, natomiast w latach 1975-1998 do województwa katowickiego. Według danych z 28 lutego 2006 2, miasto miało 60 218 mieszkańców.
Racibórz jest, obok Opola, jedną z historycznych stolic Górnego Śląska, gdzie rezydowali książęta opolsko-raciborscy. Do dzisiaj zachowało się wiele cennych zabytków, m.in. kaplica zamkowa pw. św. Tomasza Kantuaryjskiego, którą zwą perłą gotyku śląskiego. Miasto jako pierwsze w Polsce i Europie otrzymało certyfikat ISO 14001.
edytuj Położenie
Ziemia raciborska leży w dolinie górnej Odry. Sąsiaduje ona z Kotliną Raciborską, która otoczona jest od południa przez Pogórze Karpackie, od zachodu przez Góry Opawskie, należące do Sudetów Wschodnich, a od północy przez próg Wyżyny Śląskiej[1][2].
Pod względem administracyjnym Racibórz leży w południowo-zachodniej części województwa śląskiego. Racibórz jest centralnym miastem powiatu, który tworzą obok Raciborza miasta Kuźnia Raciborska i Krzanowice, jak również duże gminy wiejskie Krzyżanowice, Nędza, Rudnik, Kornowac i Pietrowice Wielkie[2][3].
Sąsiednie gminy: Kornowac, Krzanowice, Krzyżanowice, Lubomia, Lyski, Nędza, Pietrowice Wielkie, Rudnik.
Miasto stanowi 13,78% powierzchni powiatu.
edytuj Środowisko naturalne
edytuj Rzeźba terenu
Obszar miasta pod względem morfologicznym podzielony jest na dwie odrębne struktury: Nizina Śląska i Wyżyna Śląsko-Krakowska. Z tych dwóch struktur zdecydowanie większą powierzchnię zajmuje podprowincja Niziny Śląskiej, która obejmuje całą zachodnią i środkową część gminy, a także dolinę Odry. W tej podprowincji można wyróżnić dwa mezoregiony: Płaskowyż Głubczycki i Kotlina Raciborska. Znacznie mniejsza jest podprowincja Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, która obejmuje zachodnią część miasta, gdzie wyróżniamy mezoregion jakim jest Płaskowyż Rybnicki, najdalej wysunięty na południe[4].
Racibórz i ziemia raciborska należą do tzw. Równin Środkowopolskich i są ich najdalej wysuniętym na południe obszarem. Oprócz tego te ziemie należą do makroregionu Niziny Śląskiej, gdzie są najdalej wysuniętą na południowy wschód jego częścią[2]. Między tymi wzniesieniami istnieją naturalne obniżenia terenu zwane bramami. I tak na południe w kierunku Czech prowadzi Brama Morawska, stanowiąca przejście pomiędzy Sudetami Wschodnimi i Pogórzem Karpackim, na północny zachód otwiera się Brama Krapkowicka, prowadząca do Kotliny Śląskiej, a na wschód wiedzie Brama Krakowska. Przez te obniżenia terenu prowadziły najstarsze szlaki handlowe[1]. Wysokość terenu na poziomie rynku wynosi 182 m n.p.m., najwyższy punkt – 212 m n.p.m., najniższy – 164 m n.p.m.
edytuj Geologia
Kotlina Raciborska jest zapadliskiem tektonicznym, które powstało na północnym przedpolu Karpat podczas orogenezy hercyńskiej (karbon). Ogólnie budowa geologiczna ziemi raciborskiej powiązana jest w dużej mierze z historią geologiczną takich gór jak Sudety, Karpaty, a także Wyżyny Śląskiej. Obszar ziemi raciborskiej uległ wypiętrzeniu wraz z Sudetami w okresie karbonu, a później ulegał zjawisku erozji. Podczas kenozoiku teren ziemi raciborskiej uległ obniżeniu, a następnie został zalany. Po wycofaniu się wody na terenie ziemi raciborskiej pozostały duże pokłady piasków, wapieni oraz iłu. Zlodowacenia spowodowały, że obszar jest bardzo urozmaicony pod względem ukształtowania powierzchni[2][4][5].
edytuj Stosunki wodne
Przez Racibórz przepływa druga, co do wielkości rzeka Polski, która swój początek bierze w Czechach w Górach Odrzańskich, na stoku Kozłowej Góry, który znajduje się 634 m n.p.m. Górny odcinek Odry jest osią hydrograficzną miasta. W okolicach wsi Odra jest rzeką nizinną o dużych wahaniach wodostanu, co doprowadziło w 1997 r. do olbrzymiej powodzi i ogromnych strat materialnych[6].
edytuj Klimat
Racibórz należy do podsudeckiej dzielnicy klimatycznej, czyli występuje tam stosunkowo łagodny klimat. Związane jest to z usytuowaniem na przedpolu Sudetów oraz położeniem u północnych wrót Bramy Morawskiej[6]. Natomiast według podziału E. Romera na regiony klimatyczne Polski Racibórz należy do strefy klimatycznej Brama Morawska, która jest jedną z najcieplejszych w kraju[7].
Średnia roczna temperatura powietrza waha się między 7 a 9 °C. W lipcu, który jest najcieplejszym miesiącem, wynosi 18 °C, a w najzimniejszym – lutym –2 °C[6][7]. Średnia temperatura stycznia jest wyższa niż w innych miastach w Polsce i waha się między –2 a 0 °C[6]. Czas trwania okresu wegetacyjnego wynosi ok. 210 do powyżej 220 dni. Pokrywa śnieżna natomiast zalega przeciętnie 60-75 dni[6][7]. W Raciborzu notuję się około 100-110 dni z przymrozkami[7].
Opad śródroczny oscyluje wokół 695 mm, w półroczu letnim wynosi on ok. 495 mm, a w półroczu zimowym ok. 236 mm. W lipcu osiągany jest maksymalny opad, a w lutym i marcu minimalny[6]. Opady w mieście można zaobserwować średnio przez 170 dni, w tym przez 45 dni pada śnieg[7]. Wilgotność powietrza waha się między 75% a 82,5%[6][7]. W ciągu roku w mieście można zaobserwować około 34 dni z mgłą. Maksymalne zachmurzenie występuje w okresie od listopada do stycznia, natomiast minimalne od sierpnia do września. Średnie usłonecznienie miasta w ciągu roku to około 1400 godzin, w tym przez 30 dni usłonecznienie przekracza 10 godzin[7]. Można zaobserwować wiatry z kierunków: południowo-zachodniego, północno-zachodniego, zachodniego oraz północno-wschodniego. Ostatnich jest najmniej, ok. 6%. Wiatry są przeważnie słabe i stanowią ok. 60% całości, 35% stanowią wiatry bardzo słabe i umiarkowane, a 5% to wiatry silne i bardzo silne[6]. Średnie prędkości wiatrów wahają się między 1,7 a 3,4 m/s[7].
edytuj Gleby
Racibórz posiada dobre gleby, z których ponad 60 procent użytków rolnych stanowią gleby o klasie I-III, czyli są to gleby o wysokiej przydatności rolniczej. Na terenach rolniczych w oparciu o mapy glebowo-rolnicze możemy wyróżnić następujące rodzaje gleb: mady, czarnoziemy zdegradowane, czarnoziemy deluwialne, gleby brunatne oraz gleby pseudobielicowe. Spośród wymienionych gleb przeważają mady, które wytworzyły się z osadów aluwialnych o budowie warstwowej i zaliczane są do mad bardzo ciężkich, ciężkich i średnich[8].
Biorąc pod uwagę przydatność rolniczą gleb w obrębie samego miasta, jak i dzielnic: Miedonia, Ocice, Sudół oraz częściowo Markowic występuje bardzo dobry kompleks pszenny. Natomiast wadliwy kompleks pszenny występuje w niewielkiej części miasta oraz w dzielnicy Sudół[8].
Miasto nie posiada zanieczyszczonych gleb, co potwierdziły badania wykonane w 2002 r. przez Politechnikę Śląska. Zdarzyły się podwyższone zawartości kadmu, ołowiu i cynku w niektórych próbkach, które najczęściej są naturalną zawartością tych pierwiastków w glebach występujących na terenie miasta. Gleby występujące w dolinie Odry mają więcej kadmu, cynku, boru i niklu niż gleby w pozostałej części miasta. Brzezie i Markowice, wschodnie dzielnice miasta mają gleby o największej kwasowości[8].
Wraz z dobrymi glebami stawia Racibórz w czołówce pod względem produkcji rolnej w województwie śląskimpotrzebne źródło. 59% ogólnej powierzchni gruntów ornych ziemi raciborskiej stanowią gleby o klasie I-III. Występują głównie gleby pyłowe pochodzenia wodnego, gliniaste, a także lessowe i lessopodobne. Mniej urodzajne gleby to mady, a nieurodzajne to gleby piaszczyste.
Według danych z roku 2002 6, Racibórz ma obszar 74,96 km², w tym:
- użytki rolne: 66%
- użytki leśne: 5%
edytuj Szata roślinna
Duża lesistość charakteryzowała pierwotny krajobraz Raciborza. W ciągu wieków na ukształtowanie szaty roślinnej miasta znaczący wpływ wywarł człowiek. Do dnia dzisiejszego lasy zachowały się w formie szczątkowej, w tym lasy łęgowe[9]. Na terenie miasta znajduje się kilka obszarów objętych ochroną na których występuje szereg gatunków roślin i grzybów podlegających ochronie. Spośród chronionych roślin warto wymienić: śnieżyczkę przebiśnieg występującej w lesie na Widoku, lesie młyńskim i Arboretum Bramy Morawskiej; zimowit jesienny, którego można spotkać na wałach przeciwpowodziowe kanału Ulga i w Arboretum Bramy Morawskiej; skrzyp olbrzymi w lesie na Widoku, lesie młyńskim, na Brzeziu oraz w rejonie stawów i w Arboretum Bramy Morawskiej; kotewkę występującą w stawach w Brzeziu; lindernię mułową w Miedoni; grzybień biały w stawach w Brzeziu; grążel żółty w stawach w Brzeziu; obrazek alpejski w lesie na Widoku. Spośród grzybów warto zwrócić uwagę na: purchawicę olbrzymią w rejonie potoku Plinc; flagowiec olbrzymi, którego miejscem występowania jest las na Widoku i Arboretum Bramy Morawskiej; sromotnik bezwstydny w lesie na Widoku oraz w Arboretum Bramy Morawskiej; szmaciak gałęzisty w lesie na Widoku, w Arboretum Bramy Morawskiej; szyszkowiec łuskowaty, którego można spotkać w lesie na Widoku; podgrzybek pasożytniczy w lesie na Widoku[10].
edytuj Świat zwierząt
Łagodny klimat oraz urozmaicona szata roślina sprzyjają rozwojowi fauny. W związku z tym w mieście i na ziemiach raciborskich występuje ok. 50 gatunków dziko żyjących ssaków, 250 gatunków ptaków, 15 gatunków płazów oraz kilkaset bezkręgowców[5].
Na terenie ziemi raciborskiej występuję wiele gatunków chronionych. Wśród płazów możemy wyróżnić rzekotkę drzewną, którą można spotkać w Arboretum Bramy Morawskiej, a także żabę wodną występującą na Brzeziu, w rejonie potoku Plinc, Miedoni i w Arboretum Bramy Morawskiej oraz żabę jeziorkową, która zamieszkuje stawy w Brzeziu, Markowicach oraz Arboretum Bramy Morawskiej. Wymienione płazy są objęte ochroną w okresie od 1 marca do 31 maja. Spośród gadów możemy wyróżnić dwa chronione gatunki: zaskrońca zwyczajnego oraz jaszczurką zwinkę, które można spotkać w Arboretum Bramy Morawskiej. Na terenie miasta zinwentaryzowano 55 gatunków chronionych ptaków, wśród których warto wymienić: perkoza dwuczubego, który występuje w dzielnicy Brzezie; bociana białego zamieszkującego Brzezie, Sudół, Miedonię, Markowice i Arboretum Bramy Morawskiej; błotniaka stawowego mające swoje gniazda na Brzeziu; myszołowa zwyczajnego w dzielnicy Brzezie i w Arboretum Bramy Morawskiej; turkawkę na Brzeziu; dzięcioła dużego w parku im. M. Roth, Parku Kolejowym, na Brzeziu, parku przy Rafako S.A. i w Arboretum Bramy Morawskiej[10]. Wśród ssaków możemy wyróżnić następujące gatunki chronione jeża europejskiego, który występuje w bardzo wielu miejscach; popielicę w dzielnicach Brzezie, w lesie na Widoku; gronostaja w lesie na Widoku, lesie przy ul. Rybnickiej i Arboretum Bramy Morawskiej; łasicę, którą można spotkać w wielu miejscach, m.in. Arboretum Bramy Morawskiej; nocka rudego; borowca wielkiego w Arboretum Bramy Morawskiej; karlika malutkiego; nocka wąsatka w Arboretum Bramy Morawskiej[11].
edytuj Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich
Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich o powierzchni 49 387 ha powstał w 1993 roku, a swoim zasięgiem obejmuje niewielki północno-wschodni obszar Raciborza od wschodniego brzegu kanału Ulga wraz z dzielnicą miasta – Markowice aż po wschodnią granicę miasta wraz z Arboretum Bramy Morawskiej. Park łącznie zajmuje 12 km² powierzchni miasta, m.in. wspomniane powyżej Arboretum Bramy Morawskiej oraz rezerwat przyrody Łężczok. Swoim obszarem obejmuje takie gminy jak Nędza, Kuźnia Raciborska, Knurów, Czerwionka-Leszczyny, Orzesze, Żory, Suszec, Rybnik, Lyski, Sośnicowice i Pilchowice. Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich jest jednym z największych w Polsce jeśli chodzi o zajmowaną powierzchnię[8].
edytuj Arboretum Bramy Morawskiej
Arboretum Bramy Morawskiej usytuowane jest we wschodniej części Raciborza, po prawej stronie rzeki Odry[11][12][13]. Oprócz tego kompleks leśny położony jest w południowo zachodniej części Parku Krajobrazowego "Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich"[11][12][14]. Ogród powstał w 2000 roku i swoim zasięgiem objął cały obszar lasu komunalnego Obora[12]. Arboretum znajduje się w korytarzu ekologicznym, tzw. Pradolinie Górnej Odry o znaczeniu międzynarodowym[12].
Arboretum jest interesującym przyrodniczo terenem z licznymi okazami starodrzewia, m.in. dębami o 4 metrowym obwodzie, ale także jary, stawy i źródła[15]. Siedliska dominujące to: las mieszany zajmujący 127 ha (88% powierzchni), las świeży o powierzchni 14 ha (10%) oraz ols jesionowy – 3 ha (2%)[11].
Głównymi celami arboretum jest działalność dydaktyczna, naukowa, kulturalna, turystyczna i zdrowotna[11]. Na terenie ogrodu wyznaczona została jedna ścieżka zdrowotna oraz dwie ścieżki dydaktyczne: ekologiczna i dendrologiczna[11][16].
edytuj Rezerwat przyrody Łężczok
Rezerwat przyrody Łężczok położony jest w Kotlinie Raciborskiej, w południowo-zachodniej części województwa śląskiego, w powiecie raciborskim[17]. Swoim obszarem rozciąga się od Raciborza, a dokładniej jego dzielnicy Markowice przez Nędzę, Babice aż po Zawadę Książęcą[18]. Teren rezerwatu znajduję się za linią kolejową Kędzierzyn Koźle – Racibórz[19].
Jest jednym z największych w województwie śląskim, a jego powierzchnia to 408,9 ha, z czego 245 ha stanowią stawy, 144 ha lasy, 7 ha łąki oraz pozostała część, którą stanowią drogi i groble[17][20][21]. Łężczok sąsiaduje z użytkami zielonymi i polami uprawnymi. Rezerwat jest częścią Parku Krajobrazowego "Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich"[17][22].
Na terenie rezerwatu znajduje się 8 stawów: Ligotniak, Brzeźniok, Babiczak, Grabowiec, Tatusiak, Markowiak, Salm Duży i Salm Mały[17][19][23]. Stawy te istnieją już od XIII wieku i prowadzona jest ekstensywna gospodarka rybacka[22]. Florę rezerwatu reprezentuję 530 gatunków roślin naczyniowych, z czego 22 objęte są ochroną. Na terenie rezerwatu żyje 51% gatunków ptaków żyjących w Polsce, czyli ponad 190 gatunków, z czego 115 to gatunki lęgowe. Reszta wykorzystuje te tereny jako miejsce zdobywania pokarmu oraz odpoczynku podczas wędrówek[24].
edytuj Toponimika nazwy miasta
Nazwa miasta pochodziła najprawdopodobniej od słowiańskiego imienia "Racibor" ("Ratibor" – forma zgermanizowana)[25]. Według Weltzla pochodziła ona od czasownika "rati" = orać i "bor" = bór, las. Inne źródła nadają temu imieniu znaczenie "walczący na wojnie" bądź "chętny do boju"., co jest zgodnie z ostatnimi badaniami onomastycznymi nazwa miasta pochodzi od dwóch znaczeniowo tożsamych słów "rati=walczyć" oraz "boriti=walczyć" i oznacza "walczący na wojnie". Imię Racibor było charakterystyczne we wczesnym średniowieczu dla książąt pomorskich oraz obodrzyckich. Nadawano władcom imię Racibor być może na dobrą wróżbę, aby "walczyli i zwyciężali w boju"[25].
edytuj Historia
 |
Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: przenieść kalendarium do Historia Raciborza bądź nowego art.; zrobić streszczenie art. Historia Raciborza. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Fragment muru z fortyfikacji miejskich z baszta więzienną
Zamek Piastowski w Raciborzu
Gmach Sądu rejonowego
edytuj Kalendarium historyczne
- 1108 – historyczna wzmianka o Raciborzu w kronice Galla Anonima, bitwa pod Raciborzem
- 1172-1173 – Mieszko I Plątonogi otrzymuje oddzielne Księstwo Raciborskie,
- 1211-1217 – lokacja Raciborza na prawie flamandzkim przez księcia Kazimierza I,
- 1241 – zwycięska obrona miasta przed Tatarami, według legendy pod dowództwem Bartka Lasoty,
- 1246 – powstanie klasztoru dominikanów, w którym zapisano pierwsze polskie zdanie "Gorze szą nam stało", czyli "Gorzej się nam stało"
- 1280-1287 – budowa gotyckiego zamku i kaplicy na Ostrogu,
- 1287 – konflikt na terenie Raciborza biskupa Tomasza II i księcia śląskiego Henryka IV Prawego,
- 1296 – datacja zachowanej pieczęci z herbem miasta: pół orła i pół koła,
- 1299 – książę Przemysław przekazuje władzę w Raciborzu radzie miejskiej według prawa magdeburskiego: miasto otoczone jest murami obronnymi z trzema bramami; założenie klasztoru dominikanek,
- XIII wiek – w Raciborzu bito monetę z napisem "MILOST", mennica z przerwami działała do 1715 r.,
- 1302 – wzmianka o szkole parafialnej,
- 1336 – umiera ostatni piastowski książę raciborski Leszek; księstwo przechodzi w ręce czeskich Przemyślidów,
- 1521 – śmierć ostatniego księcia z dynastii Przemyślidów – Walentyna,
- 1532 – po śmierci księcia Jana Opolskiego Księstwo Raciborskie przechodzi w ręce Hohenzollernów, potem Habsburgów,
- 1567 – wzmianka o istnieniu browaru zamkowego, obecnie najstarszego browaru w Polsce,
- 1586 – przywilej cesarza Rudolfa II porządkuje żeglugę na Odrze; Racibórz do końca XIX w. jest miastem portowym,
- 1670 – wzmianka o działaniu poczty,
- 1683 – Jan III Sobieski ucztuje na zamku w drodze na odsiecz Wiednia,
- 1727 – wzniesienie na Rynku Kolumny Maryjnej dłuta Jana Österreicha,
- 1742 – Racibórz wraz z większością Śląska staje się częścią Prus,
- 1788 – nieudana próba zabójstwa króla pruskiego Fryderyka II,
- 1819 – otwarcie gimnazjum,
- 1826 – oddanie do użytku budynku sądu według projektu Schinkla,
- 1846 – miasto uzyskało połączenie kolejowe z Wrocławiem,
- 1849 – uruchomienie linii telegraficznej Wiedeń – Racibórz – Berlin,
- 1858 – oddanie do użytku gazowni miejskiej,
- 1882 – w gimnazjum uczył się poeta Jan Kasprowicz,
- 1889 – ukazał się pierwszy numer polskich "Nowin Raciborskich",
- 1904 – uruchomienie elektrowni miejskiej,
- 1911 – otwarcie Domu Polskiego "Strzecha",
- 20 marca 1921 - plebiscyt górnośląski: w Raciborzu 25.336 (87,98%) głosujących opowiada się za przynależnością miasta do Niemiec, 2.227 (8,79%) za przyłączeniem do Polski
- 1921 – przeprowadzono plebiscyt na Górnym Śląsku i wybuchło III powstanie śląskie, w którego wyniku 437 ha obszaru dzisiejszego miasta przekazano Polsce,
- 1939 – w mieście stacjonuje przed atakiem na Polskę niemiecka 14 Armia,
- 1945:
- wojska radzieckie 31 marca zdobywają (po dwu miesięcznym oblężeniu) Racibórz;
- 9 maja polska administracja obejmuje władzę;
- 10 maja w mieście zostają ulokowane czechosłowackie władze powiatowe
- 1946 – powstanie pierwszej polskiej szkoły podstawowej SP 1,
- 1958 – obchody IX wieków Raciborza; otwarcie odbudowanego Domu Kultury "Strzecha",
- 1975 – miasto wraz z powiatem raciborskim zostały włączone do województwa katowickiego,
- 1986 – otwarcie Młodzieżowego Domu Kultury.
- 1990 – przeprowadzono pierwsze demokratyczne wybory do Rady Miejskiej,
- 1991 – podpisano umowę partnerską z miastem Opawa w Czechach,
- 1992 – podpisano umowę partnerską z Roth w Niemczech,
- 1993 – otwarto przejście graniczne Pietraszyn–Sudice,
- 1997 – Racibórz został dotknięty największą od stuleci klęską powodzi,
- 1999 – ukształtował się nowy podział administracyjny kraju – powstał powiat raciborski (1 września), powstał Euroregion Silesia (20 września),
- 2001 – jako pierwsze miasto w Polsce i Europie uzyskano certyfikat Zarządzania Środowiskowego wg normy ISO 14001,
- 2002 – podpisano umowę partnerską z miastem Kaliningrad w Rosji (5 marca), oraz z miastem Leverkusen w Niemczech (18 marca), zorganizowano III Dożynki Województwa Śląskiego, przeprowadzono pierwsze bezpośrednie wybory na prezydenta, burmistrza, wójta,
- 2005 – reaktywowano browar raciborski i podpisano umowę partnerską z miastem Kędzierzyn-Koźle.
- 2008 – 900-lecie miasta, wielka impreza z udziałem między innymi Piotra Rubika i The Jet Set.
edytuj Architektura
edytuj Układ urbanistyczny
(do opracowania)
edytuj Zabytki
- Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi – gotycki, pochodzi z 1205 r.
- Kościół św. Jakuba – gotycki, pochodzi sprzed 1258 r., podominikański.
- Kościół św. Ducha – gotycki, pochodzi z 1327 r., podominikański.
- Baszta więzienna – pochodzi z XVI wieku. Została ukazana na jednorazowej serii monet "Miasta Polski".
- Kościół św. Jana Chrzciciela na Ostrogu – neogotycki, pochodzi z 1856 r.
- Kościół św. Mikołaja na Starej Wsi – neogotycki, pochodzi z 1902 r.
- Kościół Matki Bożej – barokowy, pochodzi z 1727 r.
- Rynek
- Kolumna Matki Boskiej, tzw. Kolumna Maryjna wykonana w latach 1725-1727 przez Jana Melchiora Oesterreicha.
- Zamek książąt raciborskich – wzniesiony w latach 1281-1287.
- Kaplica zamkowa pw. św. Tomasza Kantuaryjskiego – tzw. perła gotyku śląskiego, pochodzi po 1287 r.
- Mury obronne – powstałe w latach 1287-1290.
- Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa – wzniesiony w latach 1934-1935.
- Statua Zgody – wybudowana na przełomie XVIII i XIX wieku.
- Budynek Sądu – późnoklasyczny, wybudowany w latach 1823-1826 według projektu Karla Friedricha Schinkla.
- Zespół budynków więzienia – neogotycki, wybudowany w latach 1845-1851.
- Zakład Poprawczy – dawniej budynek Sądu Krajowego, neorenesansowy, wybudowany w latach 1889-1892.
- Budynek Poczty – neorenesansowy, pochodzący z 1889 r.
edytuj Zieleń miejska
Zieleń miejską na terenie Raciborza tworzą: częściowo Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich, Arboretum Bramy Morawskiej o powierzchni 181,12 ha, rezerwat przyrody Łężczok, 3 parki o łącznej powierzchni 21,11 ha, zieleńce i skwery obejmujące powierzchnię 28,64 ha, zieleń osiedlowa zajmująca 38,5 ha, ogródki działkowe - 96,66 ha. W mieście znajduje się także najdłuższa w Polsce aleja leszczyny tureckiej[15].
edytuj Gospodarka
Miasto jest centralnym ośrodkiem powiatu raciborskiego, który jest regionem o charakterze rolniczo-przemysłowym. Przemysł jest skupiony przede wszystkim w mieście Racibórz.
Bardzo ważną rolę odgrywało rolnictwo w mieście, bowiem sprzyjały temu korzystne warunki naturalne, m.in. urodzajne gleby oraz sprzyjające warunki klimatyczne z długim okresem wegetacyjnym. Około 60% użytków rolnych na terenie gminy Racibórz to gleby w klasach bonitacyjnych od I do IIIpotrzebne źródło. Na terenie miasta działa kilka organizacji i instytucji, które wspierają rozwój rolnictwa, są to m.in.: Agencja Rozwoju Rolnictwa i Przemysłu Przetwórczego Regionu Raciborskiego, Ośrodek Doradztwa Rolniczego, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Zrzeszenie Plantatorów Roślin Okopowych w Raciborzu.
W centrum miasta handel skupia się w ciągu ulic Opawskiej, Odrzańskiej i Długiej. W centrum usytuowane są także dwie galerie handlowe: Srebrna i Młyńska. Istnieją także dwa duże targowiska: na placu Dominikańskim i przy hali handlowej Sezam (ul. Eichendorffa).
Ziemia raciborska jak i sam Racibórz nie są bogate w kopaliny jak sąsiadujący z nimi Rybnicki Okręg Węglowy, mimo to dysponują dużymi zasobami piasków i żwirów eksploatowanych na północ i na południe od miasta oraz pokładami gliny, która służy do produkcji cegieł. Pomimo braku bogactw naturalnych Racibórz jest miastem zasobnym w zakłady przemysłowe z branży chemicznej, maszynowej, rolno-spożywczej (m. in.: Henkel, SGL Carbon, RAFAKO, Mieszko, AwBud, Ecolab, Spółdzielnia Mleczarska). potrzebne źródło. To właśnie tutaj powstały: pierwszy na ziemiach polskich browar (1567r.), czy fabryka elektrod – jedna z najstarszych na świecie (obydwa zakłady pracują do dziś). O poziomie raciborskiego przemysłu i jakości jego produktów świadczą certyfikaty ISO oraz nagrody i wyróżnienia zdobywane na targach na całym świecie.
edytuj Struktura demograficzna
Najwcześniejsze dane o liczbie ludności pochodzą z 1787 r., w których liczba mieszkańców wynosi 3272 osoby. W 1800 r. populacja miasta wynosiła 3457 mieszkańców. Należy pamiętać, że w tamtych czasach miasto zamykało się w obrębie murów miejskich. W 1840 r. miasto liczyło 7022 mieszkańców, a 3 grudnia 1867 r. w Raciborzu było 14 571 mieszkańców. 2 grudnia 1895 r. populacja wyniosła 21 680. W 1900 r. miasto poszerzyło swoje granice o Bosacz, a w 1902 również o Starą Wieś, oraz Proszowiec, licząc wtedy łącznie 30 398 mieszkańców. 5 stycznia 1927 r. Ostroga, Studziennej, obszarów zamkowych i Ocic do miasta, które liczyło 49 076 mieszkańców. W 1974 r. miasto przyłączyło sąsiednie wsie, Markowice i Miedonię. Pod koniec 1975 r. Racibórz liczył 50 293 osób. W 1978 r. do miasta zostało włączone Brzezie, Ocice Górne oraz Sudół. 31 grudnia 1980 miasto liczyło 55 532 ludności, 31 grudnia 1993 r. 64 875, a dane z 2006 r. mówią o 57 987 mieszkańcach.
Według danych z roku 2002 6, średni dochód na mieszkańca wynosił 1294,31 zł.
edytuj Edukacja
W Raciborzu znajduje się 1 żłobek, 15 przedszkoli, 14 szkół podstawowych, 6 szkół gimnazjalnych, 9 szkół ponadgimnazjalnych oraz jedna uczelnia wyższa. W 2006 roku decyzją Rady Miasta zlikwidowane zostały dwie placówki: Szkoła Podstawowa nr 11 (włączone do Szkoły podstawowej nr 15 oraz Gimnazjum nr 4 (włączone Gimnazjum nr 5).
edytuj Kultura
Racibórz zawsze był kulturalną stolicą regionu, do dziś tę tradycję kontynuują Dom Kultury "Strzecha", Młodzieżowy Dom Kultury, Muzeum, Raciborskie Centrum Kultury, Miejska Biblioteka Publiczna oraz Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej. Działalność tych instytucji obejmuje, bowiem nie tylko miasto, ale również placówki kulturalno-oświatowe ziemi raciborskiej. Największą instytucją kulturalną jest jednak Raciborskie Centrum Kultury.
W mieście znajdują się dwa kina "Bałtyk" oraz "Przemko".
Ośrodkami kultury w mieście są:
edytuj Cykliczne imprezy kulturalne
Lista imprez kulturalnych odbywających się cyklicznie w Raciborzu:
- Raciborski Festiwal Sztuki "Ciało. Duch. Miasto"
- Festiwal Podróżniczy "Wiatraki"
- Dni Opawy w Raciborzu
- Dni Raciborza
- Konwent Miłośników Fantastyki i RPG Goblikon
- Memoriał imienia młodszego kapitana Andrzeja Kaczyny i druha Andrzeja Malinowskiego (sierpień)
edytuj Media
W mieście wydawane są dwa tygodniki, jeden dwutygodnik i jeden miesięcznik, które traktują o sprawach związanych z regionem, nadaje także jedna lokalna stacja radiowa i telewizja.
- "Tygodnik Regionalny Nowiny"
- "Nowiny Raciborskie"
- "Oblicza Ziemi Raciborskiej"
- "Gazeta - Informator Raciborski"
- "Nasz Racibórz"
- Radio "Vanessa"
- Polsko-Niemieckie Radio "MITTENDRIN"
- Raciborska Telewizja Kablowa
edytuj Sport
Racibórz jest miastem, w którym stworzone zostały właściwe warunki dla rozwoju sportu i rekreacji ruchowej oraz wychowania fizycznego. Na terenie miasta znajdują się m.in.potrzebne źródło:
- 10 stadionów i dużych boisk sportowych
- 3 hale sportowe
- 2 kryte pływalnie
- 8 kortów tenisowych
- 26 sal gimnastycznych
- lodowisko odkryte
- strzelnica sportowa
W mieście działa ponad 14 klubów sportowych, 30 stowarzyszeń i organizacji, które skupiają ok. 1 300 osób uprawiających 17 dyscyplin sportowychpotrzebne źródło. Raciborscy sportowcy odnoszą sukcesy indywidualnie jak i zespołowo. Największym osiągnięciem było zdobycie złotego medalu na Igrzyskach Olimpijskich w Atlancie w 1996 r. przez zapaśnika Ryszarda Wolnego.
Wielu raciborskich zapaśników, pływaków, lekkoatletów i szachistów reprezentowało nasz kraj na Mistrzostwach Świata i Europy, zdobywali również tytuły i medale Mistrzostw Kraju w różnych kategoriach sportowych.
Największym kompleksem obiektów sportowych w mieście zarządza Ośrodek Sportu i Rekreacji, który w 1995 r. oddał do użytku pole minigolfa, a w 1996 r. dokonał gruntownego remontu basenu. W latach 1995-1997 Ośrodek Sportu i Rekreacji przeprowadził 329 imprez sportowych, w których wzięło udział 125 tysięcy uczestników.
Miasto od wielu lat jest miejscem, gdzie są rozgrywane mistrzostwa kraju w pływaniu, zapasach oraz ogólnopolskie i międzynarodowe wyścigi kolarskie i turniejów szachowych. To tutaj odbywa się wojewódzka inauguracja Dni Olimpijczyka. W poprzednich latach w Raciborzu odbyły się Mistrzostwa Polski w szachach i akrobatyce, Ogólnopolskie Dni Kultury Fizycznej, a także Centralna Inauguracja Sportowego Roku Szkolnego.
Racibórz jest miastem, w którym funkcjonuje zamknięty cykl szkolenia sportowego, który rozpoczyna się od klas sportowych, poprzez doskonalenie umiejętności w Zespole Szkół Ogólnokształcących Mistrzostwa Sportowego, kończąc na możliwości kontynuowania nauki w Kolegium Nauczycielskim.
Miasto organizuje (w tym roku XIV) Memoriał im. młodszego kapitana A. Kaczyny i druha A. Malinowskiego (strażaków poległych w gaszeniu dużego pożaru lasu w Kuźni Raciborskiej w sierpniu 1992), dawniej wyścig kolarski, a obecnie zawody zapaśnicze. Z Raciborza wywodzi się pływaczka Katarzyna Dulian oraz złoci medaliści Igrzysk Olimpijskich, zapaśnik Ryszard Wolny i bramkarz reprezentacji Polski w piłce nożnej, Hubert Kostka.
edytuj Kluby sportowe
- Pływacki: Victoria SMS Racibórz
- Piłkarskie: Unia Racibórz, KS Rafako Racibórz, LKS 07 Markowice, LKS Ocice Racibórz, LKS Studzienna, LKS Brzezie, LKS Wicher Płonia
- Zapaśniczy: MKZ Unia Racibórz
- Siatkarski: AZS Rafako Racibórz
- Szachowy: KSz Silesia Racibórz
- Tenisowy: TKKF Rafako
- Karate: Raciborski Klub Karate Kyokushin
- Podnoszenia ciężarów: TKKF Belfer Racibórz
edytuj Życie religijne
Katolicy – W mieście istnieje 11 parafii. Racibórz posiada również Sanktuarium Matki Bożej Raciborskiej, do którego corocznie przybywa wielu pielgrzymów, natomiast w Brzeziu znajduje się grób siostry Marii Dulcissimy Hoffmann. W połowie sierpnia corocznie wyrusza raciborski nurt opolskiej pieszej pielgrzymki do Częstochowy. Raciborskie parafie należą głównie do dekanatu raciborskiego, którego jest siedzibą, lecz również jedna parafia należy do dekanatu tworkowskiego, natomiast parafia w Brzeziu należy do archidiecezji katowickiej. Przy parafiach działa wiele grup, m.in. Róże Różańcowe, Liturgiczna Służba Ołtarza, Dzieci Maryi oraz Duszpasterstwo Młodzieży Miasta Racibórz "Linia Najwyższego Napięcia". Cmentarz na Ostrogu - Nekropolia pochodzi najprawdopodobniej z XIV wieku, lecz nagrobki na nim się znajdujące pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku. Na cmentarzu znajdują się dwie kaplice. Pierwsza, murowana, pochodzi z początku XIX wieku, natomiast druga – drewniana w stylu neogotyckim pochodzi prawdopodobnie z 1869 r.
Żydzi – Pierwsze wzmianki o ludności żydowskiej w Raciborzu pojawiły się ok. XI wieku, kiedy to, według podań ludowych, na miejscu obecnego kościoła św. Mikołaja miała istnieć bożnica. Jednak podczas II wojny światowej Żydzi opuścili Racibórz, emigrując lub trafiając do obozów koncentracyjnych, nigdy już nie wracając do rodzinnego miasta. Po wojnie nastąpiła kolejna fala ucieczki z miasta ze względu na represje władz komunistycznych. W Raciborzu istniała synagoga oraz cmentarz żydowski, a oba miejsca zostały rozebrane po wojnie. Obecnie w Raciborzu mieszka zaledwie 57 Żydów. W mieście istniały prawdopodobnie trzy synagogi, żadna z nich nie przetrwała do dzisiaj. Pierwsza, według podań ludowych znajdowała się na miejscu obecnego kościoła św. Mikołaja, druga przy ul. Sukienniczej, obecnie róg ul. Solnej i Leczniczej, a ostatnia, rozebrana w latach pięćdziesiątych przy Szewskiej. Pozostałości po cmentarzu żydowskim znajdują się na obecnej ulicy Głubczyckiej i Fojcika, za mleczarnią. Nekropolia założona została w 1814 r. i zajmowała łącznie powierzchnię 2,03 ha.
Ewangelicy – Obecnie parafia i jedyny ocalały cmentarz wraz z kaplicą należą do parafii ewangelicko-augsburskiej w Rybniku. Cmentarz jak i kaplica jest świadectwem współistnienia wiary protestanckiej z wiarą katolicką na przestrzeni wieków w Raciborzu. W mieście istniało pięć cmentarzy ewangelickichpotrzebne źródło, lecz do dziś ocalał tylko jeden, przy ul. Starowiejskiej. Pozostałe znajdowały się przy ulicach: Zborowej i Mickiewicza, Nowej, Opawskiej, placu Długosza i na Płoni.
Ewangeliczni chrześcijanie – W Raciborzu działają trzy zbory o charakterze ewangelicznym. Należą do nich zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan, zbór Kościoła Zielonoświątkowego oraz zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego.
W Raciborzu znajduje się zbór Świadków Jehowy.
edytuj Transport
Bardzo korzystne gospodarczo jest położenie Raciborza, bowiem miasto leży w obrębie Euroregionu Silesia, gdzie zlokalizowanych było do roku 2007 21 przejść granicznych z Republiką Czeską (3 ogólnodostępne, 1 kolejowe i 17 małego ruchu). W odległości ok. 40 km od Raciborza znajduje się lotnisko międzynarodowe w Ostrawie, ponadto w niewielkiej odległości od miasta, ok. 30 km planowana jest budowa autostrady A1.
edytuj Komunikacja miejska
Komunikacja miejska obejmuje przewóz pasażerów na terenie Gminy Racibórz oraz na terenie gmin: Pietrowice Wielkie, Krzanowice, Lubomia, Rudnik, Kornowac, Rydułtowy, Pszów. Istnieje 10 linii autobusowych, które obsługuje Przedsiębiorstwo Komunalne. Są to linie: 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, A, 14. W związku z posiadaniem certyfikatu ISO 14001 wszystkie autobusy przystosowane są do używania biopaliwa.
edytuj Transport kolejowy
W 1846 r. wybudowano pierwszą linię kolejową, która dwa lata później połączyła Berlin z Wiedniem. Racibórz był ważnym węzłem kolejowym.
Z Raciborza odjeżdża 28 pociągów osobowych, do Rybnika, Katowic, Chałupek, Kędzierzyna-Koźla, a także Opola i Wrocławia oraz jeden międzynarodowy pociąg osobowy do Bohumína (Czechy).
edytuj Tranzyt
Przez miasto przebiegają drogowe szlaki komunikacyjne. Są to m.in.:
- droga krajowa nr 45: Chałupki – Racibórz – Opole – Kluczbork – Praszka – Wieluń – Złoczew
- droga wojewódzka nr 416: Krapkowice – Głogówek – Głubczyce – Kietrz – Racibórz
- droga wojewódzka nr 915: Racibórz – Zawada Książęca – Ciechowice
- droga wojewódzka nr 916: Pietraszyn - Samborowice – Racibórz
- droga wojewódzka nr 917: Krzanowice – Racibórz – Sudół
- droga wojewódzka nr 919: Racibórz – Rudy -Sośnicowice
- droga wojewódzka nr 935: Racibórz – Rydułtowy – Rybnik – Żory – Pszczyna
Planowane drogi:
- Autostrada A1 (Gdańsk – Toruń – Łódź – Piotrków Trybunalski – Częstochowa – Gliwice – Żory – Gorzyczki)
edytuj Turystyka
Miasto od wieków miało duże znaczenie gospodarcze, komunikacyjne i kulturalnepotrzebne źródło.
edytuj Szlaki turystyczne
Szlak im. Polskich Szkół Mniejszościowych
- Trasa: Będzin – Bytom – Tarnowskie Góry – Gliwice – Rudy – rezerwat Łężczok – Racibórz – Pietrowice Wielkie – Krzanowice
Szlak im. Młodości J. Von Eichendorffa
- Trasa: Brzezie – Pogrzebień – Kobyla – Markowice – Łubowice
edytuj Trasy rowerowe
- Trasa rowerowa Racibórz – Krzanowice – jest częścią trasy rowerowej nr 6, która prowadzi z Krakowa do Opawy. Częściowo prowadzi szlakiem im. Husarii Polskiej, a ukazuje walory przyrodnicze i architektoniczne terenu przez który prowadzi. Jej długość to 19 km.
- Trasa: Racibórz – Ocice – Wojnowice – Bojanów – Krzanowice – Pietraszyn
edytuj Baza noclegowa
W Raciborzu znajdują się 2 hotele (***) trzygwiazdkowe oraz 1 dwugwiazdkowy. Ponadto 2 domy studenta, 2 domy sportowca, domy gościnne.
edytuj Polityka i administracja
edytuj Władze miasta
Obecnym prezydentem miasta Racibórz jest Mirosław Lenk. Od zajęcia miasta przez wojska radzieckie w marcu 1945 r. miasto miało 17 prezydentów i 24 wiceprezydentów. Najważniejsze stanowisko we władzach wykonawczych Raciborza było na przestrzeni lat różnie nazywane: od 9 maja 1950 zwano ich przewodniczącymi rady miejskiej, od 15 maja 1963 r. zwano ich naczelnikami, a od 30 czerwca 1975 r. przywrócono nazwę prezydent, która jest w użyciu do dziś. W 2002 r., po nowelizacji Ustawy o samorządzie lokalnym rada miasta utraciła prawo wyboru prezydenta. Zgodnie z tą ustawą 27 października 2002 odbyły się pierwsze wybory powszechne na prezydenta Raciborza, w których został wybrany Jan Osuchowski.
W skład Rady Miasta Raciborza wchodzi 23 radnych, wybieranych w wyborach bezpośrednich. W obecnej radzie najwięcej mandatów zdobył KWW Mirosława Lenka Razem dla Raciborza.
edytuj Podział administracyjny
Miasto Racibórz składa się z 11 dzielnic:
edytuj Urzędy i instytucje
W Raciborzu jako siedzibie powiatu raciborskiego znajduje się wiele ważnych urzędów i instytucji.
Do lat 50 XX. wieku w Raciborzu istniał sąd okręgowy. Mieścił się on w budynku obecnego zakładu poprawczego. Został on zlikwidowany w związku z reorganizacją sądownictwa. Powodem były m.in. braki kadrowepotrzebne źródło. Sądy okręgowe zostały zniesione, a na ich miejsce wprowadzono sądy wojewódzkie. Do jego jurysdykcji należały powiat głubczycki, kozielski i raciborski.
edytuj Ochrona środowiska
Racibórz jest pierwszą gminą w Polsce i w Europie, która zdobyła certyfikat ISO 14001potrzebne źródło. Miasto wprowadza nowatorskie rozwiązania w zakresie ochrony środowiska, m.in. w zakresie gospodarki odpadami, edukacji ekologicznej i ochrony przyrodypotrzebne źródło. W mieście na każdym osiedlu znajdują się odpowiednie kontenery do segregacji odpadów, natomiast w domach jednorodzinnych dostarczane są odpowiednie worki.
edytuj Raciborzanie
Lista osób urodzonych na terenie obecnego Raciborza, które mają biogram na stronach Wikipedii:
- Adolf Baginsky (1843-1918)
- Arnold Ludwig Mendelssohn (1855-1933)
- Max Böhm (1879-1936)
- Max Berek (1886-1949)
- Arka Bożek (1889-1954)
- Otto Bernert (1893-1918)
- Hubert Kostka (1940)
- Jacek Wojciechowicz (1963)
- Ryszard Wolny (1969)
- Katarzyna Dulian (1987)
- Artur Noga (1988)
- Magdalena Walach (1976)
- Moritz Traube (1826-1894)
- Sebastian Tyrała (1988)
- Iwo Kitzinger vel Marcin Kosiński (1985)
- Grzegorz Jakosz (1979)
- Michał Kamiński (siatkarz) (1987)
- Arkadiusz Mularczyk (polityk) (1971)
- Marek Migalski (polityk, politolog} (1969)
- Claus Ogerman (kompozytor/dyrygent/aranżer) (1930)
edytuj Miasta partnerskie
- Opawa – umowę podpisano: 1 czerwca 1991 w Opawie,
- Roth – umowę podpisano: 19 lutego 1992 w Raciborzu,
- Kaliningrad – umowę podpisano: 5 marca 2002 w Kaliningradzie,
- Leverkusen – umowę podpisano: 18 marca 2002 w Raciborzu,
- Tyśmienica – umowę podpisano: 8 maja 2004 w Raciborzu,
- Kędzierzyn-Koźle – umowę podpisano: 22 lipca 2005 w Raciborzu,
- Villeneuve d'Ascq - umowe podpisano: 16 października 2007 w Villeneuve d'Ascq.
edytuj Zobacz też
- Książęta raciborscy
- Ziemia rybnicko-raciborska
- Powiat raciborski
- Zakład Karny Racibórz
- 6 Pułk Huzarów im. Hrabiego Goetzena (2 Śląski)
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Norbert Mika, Šárka Bělastová: Wspólne raciborsko-opawskie dziedzictwo. Podręcznik do edukacji regionalnej. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna "WAW", 2000, s. 5. ISBN 83-912030-4-2.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Plan gospodarki odpadami dla Gminy Racibórz na lata 2005-2015. Racibórz: 2005, s. 5.
- ↑ Program ochrony środowiska Gminy Racibórz na lata 2004-2015. Racibórz: marzec 2004, s. 5.
- ↑ 4,0 4,1 Program ochrony środowiska Gminy Racibórz na lata 2004-2015. Racibórz: marzec 2004, s. 6.
- ↑ 5,0 5,1 Program ochrony środowiska Gminy Racibórz na lata 2004-2015. Racibórz: marzec 2004, s. 8.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Plan gospodarki odpadami dla Gminy Racibórz na lata 2005-2015. Racibórz: 2005, s. 6.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 Program ochrony środowiska Gminy Racibórz na lata 2004-2015. Racibórz: marzec 2004, s. 12.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Program ochrony środowiska Gminy Racibórz na lata 2004-2015. Racibórz: marzec 2004, s. 9.
- ↑ Plan gospodarki odpadami dla Gminy Racibórz na lata 2005-2015. Racibórz: 2005, s. 7.
- ↑ 10,0 10,1 Program ochrony środowiska Gminy Racibórz na lata 2004-2015. Racibórz: marzec 2004, s. 36.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 Program ochrony środowiska Gminy Racibórz na lata 2004-2015. Racibórz: marzec 2004, s. 37.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 Urząd Miasta Racibórz: Arboretum Bramy Morawskiej (pol.). [dostęp 1 lutego 2009].
- ↑ yoosta: Arboretum Bramy Morawskiej w Raciborzu (pol.). [dostęp 1 lutego 2009].
- ↑ Arboretum Bramy Morawskiej w Raciborzu (pol.). [dostęp 1 lutego 2009].
- ↑ 15,0 15,1 Strategia rozwoju miasta Racibórz na lata 2006-2015. Racibórz. S. 47.
- ↑ Arboretum Bramy Morawskiej w Raciborzu (pol.). [dostęp 8 lutego 2009].
- ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 Tadeusz Gajewski: Rezerwat przyrody Łężczok - Historia i opis rezerwatu (pol.). [dostęp 9 lutego 2009].
- ↑ Marek Czogalik: Rezerwat Łężczok - O rezerwacie (pol.). [dostęp 9 lutego 2009].
- ↑ 19,0 19,1 Urząd gminy Nędza: Przyroda - Rezerwat Łężczok (pol.). [dostęp 15 lutego 2009].
- ↑ Damian Kolarczyk: Rezerwat Łężczok - O rezerwacie (pol.). [dostęp 9 lutego 2009].
- ↑ Grzegorz Wawoczny: Weekend w Bramie Morawskiej. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW, 2003, s. 32. ISBN 83-917453-4-1.
- ↑ 22,0 22,1 A. Henel: Przyroda województwa śląskiego - Stawy Łężczok (pol.). [dostęp 15 lutego 2009].
- ↑ Damian Kolarczyk: Rezerwat Łężczok - Fauna i Flora (pol.). [dostęp 11 lutego 2009].
- ↑ Tadeusz Gajewski: Rezerwat przyrody Łężczok - Historia i opis rezerwatu (pol.). [dostęp 12 lutego 2009].
- ↑ 25,0 25,1 Anna Burek: Prof. Miodek dla raciborzan (pol.). 12 grudnia 2008, 12 grudnia 2008. [dostęp 18 styczni 2009].
edytuj Bibliografia
- praca zbiorowa, Racibórz wczoraj i dziś..., Racibórz 1998, wyd. R.A.F. SCRIBA, ISBN 83-87151-01-7
- J. Szczęsny, Racibórz w fotografii Bolesława Stachowa, Katowice 1998, wyd. Infomax Katowice
- G. Wawoczny, Dawny Racibórz, Racibórz 2002, wyd. WAW
- G. Wawoczny, Racibórz nieznany, Racibórz 2003, wyd. WAW
edytuj Linki zewnętrzne
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Definicja słownikowa w Wikisłowniku
Teksty źródłowe w Wikiźródłach
Wiadomości na Wikinews- Oficjalna strona miasta
- BIP Urzędu Miasta w Raciborzu
- Panoramy z różnych części miasta
- Przedwojenny i powojenny Racibórz
- Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
- Raciborz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX (Poźajście – Ruksze) z 1888 r.
|
||||||||||
|
||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
